Trong bối cảnh các vấn đề xã hội phát sinh ngày càng nhiều từ cơ sở, việc kiện toàn Chi hội Luật gia ở cấp xã, phường được xem là giải pháp quan trọng để tăng cường hiệu quả quản lý xã hội bằng pháp luật. Ông Nguyễn Bá Sơn, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, đã có cuộc trao đổi về vấn đề này.
Vai trò của Chi hội Luật gia trong đời sống người dân
Theo ông Nguyễn Bá Sơn, phần lớn các tranh chấp dân sự, khiếu nại, tố cáo hay mâu thuẫn cộng đồng đều bắt nguồn từ cấp cơ sở. Nếu được giải thích, tư vấn và hòa giải kịp thời, đúng pháp luật, những vấn đề này hoàn toàn có thể được giải quyết từ sớm, tránh phát triển thành điểm nóng hoặc khiếu kiện vượt cấp. Tuy nhiên, ở nhiều địa phương, lực lượng có chuyên môn pháp lý để hỗ trợ người dân ngay từ đầu còn thiếu hoặc chưa được tổ chức bài bản. Đây chính là khoảng trống mà Chi hội Luật gia cấp xã, phường có thể tham gia hiệu quả.
Ông nhấn mạnh: “Việc kiện toàn Chi hội không phải là thêm một tổ chức hội mang tính hình thức, mà là bổ sung một công cụ pháp lý mềm cho hệ thống chính trị ở cơ sở. Công cụ này giúp chính quyền, Mặt trận và các tổ chức đoàn thể xử lý công việc trên nền tảng pháp luật một cách bài bản hơn.”
Không phải tổ chức phong trào
Trước lo ngại Chi hội Luật gia dễ bị hiểu nhầm là tổ chức mang tính phong trào, ông Sơn giải thích rõ: Chi hội Luật gia là tổ chức chính trị – xã hội – nghề nghiệp, hoạt động trong hệ thống chính trị, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, chịu sự quản lý của Nhà nước và phối hợp trong hệ thống Mặt trận. Ba yếu tố này phải được hiểu là một chỉnh thể thống nhất. Nếu hiểu không đúng, sẽ dẫn đến hai thái cực: hoặc coi nhẹ vai trò của Chi hội, hoặc giao những nhiệm vụ không phù hợp, cả hai đều làm giảm hiệu quả hoạt động.
Cơ sở chính trị – pháp lý vững chắc
Việc kiện toàn Chi hội Luật gia được đặt trong định hướng xuyên suốt của Trung ương. Các văn bản như Chỉ thị của Bộ Chính trị đã xác định rõ Hội Luật gia là tổ chức có vai trò trong hệ thống chính trị, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền. Yêu cầu củng cố tổ chức Hội đến tận cơ sở là rất quan trọng, bởi đây là nơi pháp luật đi vào đời sống trực tiếp nhất. Đối với Đà Nẵng, các chỉ đạo của Thành ủy đã cụ thể hóa: không chỉ dừng ở việc thành lập Chi hội, mà phải đưa vào hoạt động thực chất, gắn với các nhiệm vụ như cải cách tư pháp, phòng chống tham nhũng, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Ba trụ cột để Chi hội hoạt động hiệu quả
Theo ông Sơn, để Chi hội Luật gia hoạt động hiệu quả, cần bảo đảm ba trụ cột:
- Cấp ủy Đảng: Giữ vai trò lãnh đạo, quyết định chủ trương thành lập, định hướng hoạt động và kiểm tra, giám sát.
- Chính quyền: Tạo điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí và giao nhiệm vụ cụ thể.
- Mặt trận Tổ quốc: Điều phối, kết nối Chi hội với các tổ chức đoàn thể, tạo đầu ra cho hoạt động giám sát, phản biện xã hội.
Ba trụ cột này phải phối hợp chặt chẽ thì Chi hội mới phát huy được vai trò.
Những hoạt động cụ thể gắn với đời sống
Khi đi vào hoạt động, Chi hội Luật gia sẽ thực hiện các nhiệm vụ thiết thực:
- Tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Giải thích các quy định liên quan trực tiếp đến đời sống như đất đai, hôn nhân, thừa kế, xử phạt hành chính.
- Tư vấn pháp lý ban đầu: Hỗ trợ người dân định hướng xử lý vướng mắc, tránh để sự việc leo thang.
- Tham gia hòa giải ở cơ sở: Giải quyết mâu thuẫn ngay tại cộng đồng, giảm áp lực lên cấp trên.
- Góp ý chính sách, phản biện xã hội, giám sát thực thi pháp luật tại địa phương.
Nếu làm tốt, Chi hội sẽ trở thành cánh tay nối dài của chính quyền trong quản lý xã hội bằng pháp luật.
Tránh hình thức, hướng tới hiệu quả thực chất
Ông Sơn bày tỏ lo ngại về việc thành lập theo phong trào, không có hoạt động thực chất. Ông nhấn mạnh ba yếu tố then chốt: lựa chọn đúng con người có kiến thức pháp luật và uy tín trong cộng đồng; sự phối hợp thực chất giữa Đảng, chính quyền và Mặt trận; hoạt động gắn với nhu cầu thực tế của người dân.
Lộ trình triển khai tại Đà Nẵng
Đà Nẵng dự kiến kiện toàn Chi hội trong quý II/2026 với ba bước:
- Tháng 4: Chuẩn bị, rà soát nhân sự, thống nhất chủ trương.
- Tháng 5: Thành lập, hoàn thiện hồ sơ, tổ chức công bố.
- Tháng 6: Đưa vào hoạt động, ban hành quy chế, giao nhiệm vụ, tập huấn.
Điểm quan trọng là phải có hoạt động ngay từ đầu, có việc cụ thể để làm.
Kỳ vọng về một hệ thống pháp lý cơ sở hiệu quả
Ông Sơn kỳ vọng, nếu được tổ chức và vận hành đúng, Chi hội Luật gia sẽ giúp giảm khiếu kiện vượt cấp, nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật, hỗ trợ chính quyền xử lý các vấn đề phát sinh. Về lâu dài, đây là giải pháp quan trọng để xây dựng chính quyền gần dân, vì dân và quản lý xã hội bằng pháp luật một cách bền vững.
