Nhiều chủ quán cà phê tại TP.HCM đang bối rối trước quy định phải đóng phí bản quyền khi phát nhạc trong quán. Họ không rõ phải nộp cho ai, quy trình thế nào và số tiền đó được sử dụng ra sao. Một số quán đã tạm thời chuyển sang phát nhạc không lời để tránh nguy cơ bị xử phạt.
Lo lắng từ các chủ quán
Đại diện một chuỗi cà phê có 5 chi nhánh tại TP.HCM cho biết trước đây họ chỉ sử dụng các gói YouTube Premium, Spotify Premium để phát nhạc và chưa từng bị cơ quan chức năng hay đơn vị quản lý quyền tác giả đến kiểm tra, nhắc nhở hoặc thu phí bản quyền. Theo người này, mức phí bản quyền có thể lên đến 2 triệu đồng/năm đối với mặt bằng khoảng 30 - 45 m2, một khoản chi phí khá cao trong bối cảnh phải đóng nhiều loại thuế, phí khác. Vì thế, nếu buộc phải đóng, quán cân nhắc tìm các nguồn nhạc không phải trả phí để tiết kiệm, dù có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm của khách hàng.
Bên cạnh đó, người này cho biết vẫn còn khá mơ hồ về quy định liên quan đến quyền tác giả đối với âm nhạc trong hoạt động kinh doanh. Họ chưa nắm rõ phải đóng phí cho đơn vị nào và quy trình thực hiện ra sao. Đại diện cửa hàng cũng bày tỏ lo ngại trước nguy cơ bị xử phạt nếu vô tình phát các bản nhạc chưa được cấp phép, đồng thời mong muốn có hướng dẫn cụ thể hơn từ các cơ quan, đơn vị liên quan.
Băn khoăn về quy trình và minh bạch
Một chủ quán khác cũng băn khoăn về quy trình trả phí bản quyền. Họ muốn được sử dụng nhạc với một cơ chế đơn giản, minh bạch và dễ thực hiện. "Chúng tôi không phản đối việc đóng tiền bản quyền, nhưng cần có hướng dẫn cụ thể để biết phải liên hệ ai, đóng cho đơn vị nào và sau khi đóng thì được sử dụng âm nhạc trong phạm vi ra sao. Hiện thông tin chúng tôi tiếp cận được vẫn còn khá chung chung nên cũng hơi bối rối. Trong lúc chờ hướng dẫn rõ ràng hơn, quán tạm thời chuyển sang mở nhạc không lời để yên tâm hoạt động", chủ quán chia sẻ.
Về điều này, một luật sư cho biết đóng tiền khi sử dụng âm nhạc trong kinh doanh là việc luật buộc chủ doanh nghiệp phải biết. "Khi bạn đi mua hàng trong siêu thị, bạn buộc phải biết mình phải trả tiền cho ai. Mình không thể viện cớ không biết đóng tiền cho ai được, đó là nghĩa vụ luật buộc phải biết, chứ không thể nói không ai hướng dẫn tôi được", vị luật sư này nói.
Một đợt giáo dục pháp luật mới
Mặc dù vậy, cũng theo vị luật sư này, đúng là các cơ quan CMO (tổ chức đại diện quyền tập thể) liên quan cũng chưa truyền thông tốt về việc thu bản quyền, hướng dẫn cách thu bản quyền, thậm chí còn phải chứng minh mình có quyền thu khoản tiền đó. Hồi năm 2017 đã xảy ra vụ lùm xùm khi Trung tâm bản quyền tác giả âm nhạc VCPMC đến thu tiền tại quán của họa sĩ Vũ Huy tại Hà Nội. Vị chủ quán này đã nói ông rất ngạc nhiên vì "chẳng có giấy tờ nào của các tác giả bài hát ủy quyền cho cơ quan anh Phương (nhạc sĩ Phó Đức Phương, khi đó là Giám đốc VCPMC) thu tiền". Một lãnh đạo Cục Bản quyền khi đó cũng chia sẻ: "Quán cà phê, karaoke cứ hỏi hợp đồng ủy quyền đâu, danh sách các bài hát đâu. Nếu không có đủ những văn bản đó thì không việc gì phải nộp tác quyền".
Hiện tại, VCPMC vẫn thu được các khoản tiền từ quán cà phê, đặc biệt là hệ thống lớn. Báo cáo tổng kết năm 2025, đơn vị này ghép các khoản thu từ nhà hàng, bar, cà phê, karaoke, khách sạn, siêu thị vào mục Nhạc nền. Theo đó, VCPMC thu từ nhạc nền 31,4 tỉ đồng năm 2025. Cũng theo VCPMC, con số này tăng 45% so với năm 2024.
Cần có hướng dẫn cụ thể
Luật sư Phan Vũ Tuấn (Văn phòng luật Phan Law) cho biết khi cơ sở kinh doanh sử dụng âm nhạc nhằm phục vụ hoạt động thương mại, họ phải được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả và thực hiện nghĩa vụ thanh toán quyền tác giả theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp pháp luật có quy định ngoại lệ. Do đó, cơ sở kinh doanh cần chủ động liên hệ trực tiếp với chủ sở hữu quyền để thỏa thuận về việc sử dụng tác phẩm cũng như mức thù lao, nhuận bút hoặc các khoản tiền bản quyền liên quan.
Cũng theo luật sư Tuấn, VCPMC chỉ là một trong các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả. Việc không thuộc phạm vi quản lý của VCPMC không có nghĩa là tác phẩm được sử dụng miễn phí. "Vì vậy, trước khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh, các cơ sở nên xác định rõ ai là chủ thể đang quản lý quyền đối với tác phẩm để thực hiện việc xin phép và thanh toán đúng đối tượng, tránh nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc bị khiếu nại về hành vi xâm phạm quyền tác giả", ông Tuấn cho biết.
Chính vì thế, có lẽ các tổ chức đại diện quyền tập thể như VCPMC, Hiệp hội công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV), Hội bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) cần tổ chức các đợt truyền thông về bản quyền âm nhạc. Qua đó, việc các tổ chức có thể thu tiền trong phạm vi nào, người cần nộp có thể nộp ở đâu được truyền thông đến các chủ cơ sở dịch vụ, trong đó có quán cà phê.
