Chợ ảo nuôi thú cưng hoang dã trên mạng xã hội: Rủi ro pháp lý và mối đe dọa bảo tồn
Trong thời đại số, nhiều hội nhóm trên mạng xã hội đã biến thành những chợ ảo mua bán, trao đổi động vật hoang dã dưới vỏ bọc nuôi thú cưng. Các loài như sóc, vẹt, rái cá, rùa, diều trắng được rao bán với giá từ vài trăm ngàn đến hàng triệu đồng, tùy vào độ độc lạ của từng cá thể.
Thực trạng mua bán trái phép qua mạng
Từ một bài đăng rao bán diều lửa non trên Facebook của tài khoản Khánh Linhh, phóng viên liên hệ và được báo giá 1,5 triệu đồng mỗi cá thể. Khi bày tỏ lo ngại về việc diều lửa là động vật hoang dã và có thể vi phạm pháp luật, người bán trấn an: Người ta nuôi đầy anh ơi. Nếu anh lo thì vậy thôi. Đáng chú ý, diều lửa (tên khoa học Haliastur indus) thuộc nhóm IIB, bị hạn chế khai thác từ tự nhiên vì mục đích thương mại tại Việt Nam.
Tương tự, tài khoản Facebook Trần Yến Nhi cung cấp giá sóc đất 270.000 đồng và vẹt ngực hồng 400.000 đồng mỗi cá thể. Người này thừa nhận các loài này không phải do cửa hàng gây nuôi mà được nhập về, đồng thời khẳng định nuôi làm thú cưng sẽ không bị phạt và cung cấp địa chỉ cửa hàng tại đường số 8, P.Bình Hưng Hòa, TP.HCM để khách hàng đến xem trước.
Theo tìm hiểu, sóc đất và vẹt ngực hồng được nhiều bạn trẻ ưa chuộng vì vẻ ngoài cute và dễ chăm sóc. Mặc dù không thuộc nhóm IB hay IIB, việc mua bán, săn bắn các loài này vẫn bị nghiêm cấm theo quy định pháp luật.
Hậu quả pháp lý nghiêm trọng
Cơ quan chức năng khẳng định, nuôi động vật hoang dã làm thú cưng hoặc vì mục đích thương mại mà không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp đều bị xử lý. Thời gian qua, nhiều trường hợp vi phạm đã bị phát hiện và xử phạt, nhưng vẫn có người đam mê nhất thời dẫn đến nguy cơ bị xử lý hành chính hoặc hình sự.
Luật sư Mai Tiến Luật, Giám đốc Hãng luật BigBoss Law (Đoàn Luật sư TP.HCM), cảnh báo việc giới trẻ mua, nuôi và trao đổi động vật hoang dã làm thú cưng đặt ra rủi ro pháp lý rất lớn, đặc biệt với các loài thuộc nhóm IB hoặc IIB. Với nhóm IB, hành vi săn bắt, giết, nuôi nhốt, vận chuyển hoặc buôn bán trái phép có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự theo Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2025. Mức phạt có thể lên đến 4 tỉ đồng hoặc 15 năm tù giam, cùng các hình phạt bổ sung như cấm hành nghề.
Đối với nhóm IIB, nếu không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính lên đến 300 triệu đồng theo Nghị định 35/2019/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 07/2022/NĐ-CP, kèm theo tịch thu tang vật và phương tiện vi phạm.
Trách nhiệm mở rộng và tác động bảo tồn
Luật sư Mai Tiến Luật nhấn mạnh, trách nhiệm pháp lý không chỉ dừng lại ở người bán. Người mua, người nuôi hoặc người nhận chuyển giao cũng có thể bị xem xét nếu biết hoặc buộc phải biết nguồn gốc trái phép của động vật. Trào lưu nuôi thú lạ này không chỉ phản ánh sự thiếu hiểu biết pháp luật mà còn vô tình tiếp tay cho đường dây buôn bán động vật hoang dã trái phép, gây tổn hại trực tiếp đến công tác bảo tồn và đa dạng sinh học.
Do đó, việc nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường giám sát của cơ quan chức năng là cần thiết để ngăn chặn tình trạng nguy hiểm này, bảo vệ các loài động vật hoang dã và tuân thủ pháp luật Việt Nam.
