Nhiều năm sau vụ việc liên quan đến 'hợp đồng kỳ nghỉ', bà Tưởng vẫn chưa hết day dứt khi nhắc lại quyết định khiến mình rơi vào vòng kiện tụng kéo dài. Điều khiến người phụ nữ từng quen thuộc với những hợp đồng trị giá hàng triệu nhân dân tệ và luôn tự hào về sự cẩn trọng của mình đau lòng nhất không chỉ là số tiền đã bỏ ra, mà là việc bà chưa từng nghĩ bản thân có thể trở thành nạn nhân của một hợp đồng như vậy.
“Tôi đã làm việc trong lĩnh vực tài chính hàng chục năm và thậm chí từng là CEO của một công ty bất động sản. Tôi chưa bao giờ nghĩ mình lại ngu ngốc đến mức ký hợp đồng và bị lừa”, bà cay đắng nói với Tân Hoa Xã về vụ việc đã bắt đầu từ năm 2006.
Câu nói ấy không chỉ là nỗi day dứt của riêng bà Tưởng. Trong hơn hai thập niên qua, nó đã vang lên trong vô số cuộc gọi tới các đường dây nóng bảo vệ người tiêu dùng, xuất hiện trong những lá đơn khiếu nại gửi tới cơ quan quản lý, những cuộc hòa giải kéo dài hàng tháng và cả những phiên tòa mà nhiều nguyên đơn bước vào với sự hiểu rõ rằng cơ hội chiến thắng gần như không còn.
Đáng chú ý, phần lớn những người từng thốt ra câu nói ấy không phải là những người cả tin hay thiếu trải nghiệm. Họ là chủ doanh nghiệp, kỹ sư, giáo viên, cán bộ nghỉ hưu - những con người đã đi qua phần lớn cuộc đời và tin rằng từng ấy trải nghiệm đủ để giúp mình nhận ra một cái bẫy. Thế nhưng, họ vẫn mắc bẫy. Không hẳn vì lòng tham, cũng không đơn thuần bởi sự thiếu hiểu biết mà bởi thứ được bán cho họ chưa bao giờ chỉ là một sản phẩm. Nó được gói ghém như một lời hứa về cuộc sống hạnh phúc trong những năm tháng cuối đời. Đó là giấc mơ về tuổi già mà hàng triệu người luôn khao khát chạm tới.
Giấc mơ được bán bằng những lời hứa đẹp đẽ
Đầu những năm 2000, khi nền kinh tế Trung Quốc bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh và tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, du lịch trở thành biểu tượng mới của một cuộc sống sung túc hơn. Những chuyến đi nước ngoài vốn từng là đặc quyền của số ít dần xuất hiện trong kế hoạch của ngày càng nhiều gia đình. Sau nhiều năm miệt mài làm việc và tích lũy, nhiều người bắt đầu nghĩ đến việc hoàn thành những hành trình mà họ từng gác lại. Họ muốn cùng gia đình đi ngắm những bãi biển xa, cùng bạn đời khám phá những vùng đất mới, hoặc đơn giản là tận hưởng quãng thời gian nghỉ hưu với sự thư thái mà trước đây họ chưa từng có cơ hội trải nghiệm.
Chính trong bối cảnh ấy, mô hình “sở hữu kỳ nghỉ” (timeshare) xuất hiện như một lời hứa hấp dẫn về một tương lai trong mơ. Chỉ với một khoản thanh toán ban đầu, khách hàng được giới thiệu rằng họ có thể tận hưởng quyền nghỉ dưỡng trong nhiều năm, thậm chí tiếp cận mạng lưới khách sạn và khu nghỉ dưỡng trải dài trên hàng chục hoặc hàng trăm quốc gia. Nhưng phía sau những thước phim quảng cáo lộng lẫy về bờ biển nhiệt đới là một hố sâu thực tế hoàn toàn khác.
Cuối năm 2002, ông Chương, một chủ nhà hàng tại thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, tình cờ bước vào câu chuyện ấy khi đưa gia đình tới tham quan một triển lãm ôtô. Giữa không khí đông đúc và náo nhiệt của sự kiện, hai sinh viên tiến đến đề nghị ông tham gia một cuộc khảo sát về sự phát triển của ngành du lịch. Họ cho biết những thông tin thu thập được sẽ được chuyển tới các cơ quan liên quan như một nguồn tham khảo phục vụ việc hoạch định chính sách. Cuộc trò chuyện chỉ diễn ra trong vài phút. Ông Chương thoải mái trả lời các câu hỏi và để lại số điện thoại.
Mười ngày sau, điện thoại của ông đổ chuông. Người gọi tự giới thiệu là đại diện của Công ty TNHH Du lịch và Giải trí Toàn Thống Thanh Đảo, mời ông tham dự một buổi hội thảo giới thiệu sản phẩm du lịch dành riêng cho những khách hàng được lựa chọn. Lời mời nghe không có gì đáng ngờ. Ông đồng ý tham dự.
Nhiều năm sau, ông vẫn nghĩ về quyết định ấy như một ngã rẽ mà giá như mình có thể quay trở lại, ông sẽ lựa chọn khác đi. Tối 24/12/2002, ông Chương cùng vợ bước vào một khách sạn 4 sao, nơi buổi hội thảo được tổ chức. Ngay từ những phút đầu tiên, mọi chi tiết trong không gian dường như đều được sắp đặt để tạo nên cảm giác về sự chuyên nghiệp và đáng tin cậy. Nhân viên tiếp đón niềm nở, những đoạn video quảng bá liên tục chạy trên màn hình lớn, hiện lên khung cảnh của các bãi biển xanh trong, khu nghỉ dưỡng ven biển và những gia đình đang tận hưởng kỳ nghỉ trong tiếng cười hạnh phúc. Âm nhạc được phát vừa đủ để tạo bầu không khí thoải mái, nhưng cũng đủ để lấp đầy những khoảng lặng hiếm hoi trong căn phòng.
Căn phòng không có khoảng lặng
Nhiều năm sau, khi nhớ lại đêm hôm đó, ông Chương cho biết điều khiến ông cảm thấy bất thường nhất là trong suốt nhiều giờ liền, ông gần như không có một khoảnh khắc thực sự tách ra để suy nghĩ. Luôn có một nhân viên đến trò chuyện. Luôn có một lời giải thích được đưa ra. Và trước cả khi ông kịp diễn đạt những băn khoăn của mình, đã có người sẵn sàng đưa ra câu trả lời. Thông điệp được lặp lại theo nhiều cách khác nhau: cơ hội đang ở ngay trước mắt, nhưng sẽ không tồn tại mãi mãi.
Khi chương trình chính thức bắt đầu, các nhân viên giới thiệu về mô hình sở hữu kỳ nghỉ như một cánh cửa dẫn đến một thế giới hoàn toàn khác. Theo những gì họ mô tả, chỉ với vài chục nghìn nhân dân tệ, khách hàng và gia đình có thể nghỉ dưỡng tại hơn 3.000 khách sạn cao cấp ở hơn 100 quốc gia, trong khi mọi khó khăn về đặt phòng, sắp xếp chuyến đi hay thủ tục liên quan đều sẽ có đội ngũ chuyên trách hỗ trợ. Ông Chương còn được thông báo rằng khoản tiền mình bỏ ra không chỉ mua một kỳ nghỉ, mà còn đi kèm quyền lợi sở hữu tại khu nghỉ dưỡng Lộng Hải Viên ở Thanh Hải. Gia đình ông sẽ được nghỉ miễn phí một tuần mỗi năm, trong khi giá trị tài sản có thể tăng theo thời gian. Nếu muốn chuyển nhượng hoặc chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp cũng cam kết sẽ hỗ trợ.
Mọi viễn cảnh được vẽ nên gần như hoàn hảo. Và chính điều đó khiến nhiều người trong căn phòng ngày hôm ấy không còn nhiều khoảng trống để đặt câu hỏi. Khi ông Chương bày tỏ lo ngại rằng vợ mình là quân nhân tại ngũ nên việc xuất cảnh có thể gặp trở ngại, các nhân viên ngay lập tức trấn an rằng công ty sẽ hỗ trợ toàn bộ thủ tục, từ hồ sơ cho tới visa. Những câu trả lời nhanh chóng, dứt khoát và đầy tự tin từng bước làm dịu sự đề phòng vốn còn sót lại trong ông.
Những nhân viên bán hàng thông báo rằng mức giá ưu đãi và các phần quà đi kèm chỉ có hiệu lực nếu khách hàng ký hợp đồng ngay trong tối hôm đó. Quyền phê duyệt từ trụ sở sắp hết hạn, chương trình khuyến mại chuẩn bị kết thúc và cơ hội sẽ không lặp lại. Những thông điệp ấy được lặp đi lặp lại nhiều lần, đủ để biến một quyết định đáng ra cần nhiều ngày suy nghĩ thành một lựa chọn phải được đưa ra trong vài giờ.
Ông Chương vẫn muốn đọc kỹ hợp đồng trước khi đặt bút ký. Nhưng theo lời kể của ông, điều đó gần như không thể xảy ra. Mỗi khi ông vừa đọc được vài điều khoản đầu tiên, một quản lý lại lấy bản hợp đồng với lý do hỗ trợ điền thông tin. Trong lúc đó, một nhân viên khác mang máy POS đến và liên tục thúc giục thanh toán. Những cuộc trò chuyện nối tiếp nhau, những lời giải thích không ngừng xuất hiện, còn bản hợp đồng thì liên tục nằm ngoài tầm kiểm soát của người sắp phải ký tên. Cuối cùng, sau nhiều giờ bị cuốn vào nhịp điệu được sắp đặt trong căn phòng ấy, vợ ông rút thẻ tín dụng thanh toán 50.000 nhân dân tệ. Chỉ đến khi giao dịch hoàn tất, bản hợp đồng mới được trao lại. Ông ký tên, và khoảnh khắc ấy chỉ kéo dài trong vài giây.
Điều khoản nhỏ trong hợp đồng
Vài ngày sau, khi trở lại nhịp sống thường nhật và có đủ sự bình tĩnh để đọc lại toàn bộ văn bản, ông Chương bắt đầu cảm thấy lo lắng. Bên dưới lớp giấy tờ được trình bày chuyên nghiệp là hàng loạt điều khoản chủ yếu quy định nghĩa vụ của khách hàng, trong khi trách nhiệm của doanh nghiệp lại xuất hiện ít hơn và được diễn đạt theo cách mơ hồ. Rồi ông dừng lại ở một điều khoản nằm gần cuối bản hợp đồng. Hợp đồng quy định doanh nghiệp không chịu trách nhiệm đối với việc xin visa hoặc các thủ tục liên quan tại bất kỳ quốc gia hay vùng lãnh thổ nào. Ông đọc đi đọc lại điều khoản ấy. Nó đồng nghĩa với việc những cam kết về hỗ trợ thủ tục xuất cảnh và bảo đảm visa mà ông đã nhiều lần được nghe trong buổi giới thiệu hoàn toàn không tồn tại trên giấy tờ pháp lý.
Ông Chương lập tức tìm cách hủy hợp đồng. Trong quá trình đó, ông phát hiện mình không phải trường hợp duy nhất. Tại Hàng Châu, còn nhiều khách hàng khác cũng đang trải qua cùng một cảm giác hoang mang và tức giận. Họ gặp nhau trong các buổi khiếu nại, những lần trao đổi tài liệu và các phiên hòa giải kéo dài nhưng không đem lại kết quả. Phần lớn trong số họ đều là những người có học vấn, có kinh nghiệm xã hội và nền tảng tài chính ổn định.
Càng đối chiếu hợp đồng với những gì từng được nghe trong các buổi giới thiệu, họ càng nhận ra khoảng cách lớn giữa lời hứa và văn bản pháp lý. Những cam kết về hoàn tiền, chuyển nhượng hay hỗ trợ thủ tục được diễn giải theo cách hoàn toàn khác, hoặc không hề tồn tại trong hợp đồng. Cuối cùng, bà Tưởng, ông Chương cùng nhiều khách hàng khác quyết định đưa vụ việc ra tòa. Họ hy vọng cơ quan xét xử sẽ nhìn thấy khoảng cách giữa những gì được hứa hẹn trong căn phòng hội thảo và những gì thực sự được ghi lại trên từng trang giấy. Nhưng họ đều thất bại. Bởi trong hồ sơ pháp lý, không có bằng chứng cho thấy họ bị cưỡng ép. Không có tài liệu nào chứng minh những lời hứa bằng miệng đã từng được đưa ra. Và trên hết, chữ ký dưới bản hợp đồng là thật.
Đó cũng là lúc ông Chương hiểu ra điều mà ông chưa từng nghĩ tới trong đêm Giáng sinh năm 2002. Thứ ông mua ngày hôm ấy chưa bao giờ chỉ là một kỳ nghỉ. Đó là khởi đầu của một cuộc chiến kéo dài nhiều năm nhằm đòi lại những điều mà ông tin rằng mình đã được hứa hẹn.
