Ngày 16/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố 5 vụ án và các bị can về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Trong số đó có bị can Diệp Văn Lập, được biết đến với nghệ danh ca sĩ Quang Lập, chủ Trung tâm Giọng ca để đời.
Ca sĩ Quang Lập bắt đầu hoạt động từ năm 2017. Theo điều tra, tại trung tâm này, Diệp Văn Lập vừa biểu diễn, vừa tổ chức ghi âm, ghi hình các ca sĩ, sau đó chỉnh sửa, sao chép thành nhiều bản, rồi ký hợp đồng với BH Media để đăng tải lên kênh YouTube. Tại cơ quan điều tra, Diệp Văn Lập đã thừa nhận hành vi sai trái, hứa sẽ không tái phạm và xin được khắc phục hậu quả.
Kênh YouTube triệu người theo dõi
Nam ca sĩ sở hữu kênh YouTube QuangLapOfficial với hơn 1,3 triệu lượt đăng ký và fanpage có hơn 2,5 triệu người theo dõi.
Phân tích pháp lý từ luật sư
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Phan Kế Hiền, Giám đốc Công ty Luật Bảo Tín (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội), cho biết tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” đòi hỏi chứng minh bốn yếu tố: quyền tác giả hoặc quyền liên quan đang được bảo hộ; người sử dụng không có sự cho phép hợp pháp; hành vi có lỗi cố ý; và hậu quả hoặc lợi ích bất chính.
Cụ thể, người vi phạm có thể bị xem xét nếu không được phép của chủ thể quyền mà cố ý thực hiện một trong hai nhóm hành vi: sao chép tác phẩm âm nhạc, bản ghi âm, bản ghi hình; hoặc phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình. Hành vi này phải xâm phạm quyền đang được bảo hộ tại Việt Nam và thuộc một trong các ngưỡng: quy mô thương mại; thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng; gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 100 triệu đồng; hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng.
Vai trò của Trung tâm Giọng ca để đời
Luật sư Hiền phân tích: “Trong vụ việc này, bị can Diệp Văn Lập được cho là người vận hành Trung tâm Giọng ca để đời. Trung tâm tổ chức biểu diễn, ghi âm, ghi hình các ca sĩ thể hiện nhiều ca khúc, sau đó chỉnh sửa, sao chép và ký hợp đồng với đơn vị trung gian để đăng tải trên YouTube mà chưa được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Tuy nhiên, cơ quan điều tra cần làm rõ các vấn đề then chốt: quyền khai thác các tác phẩm đã được cấp phép hay chưa; phạm vi cấp phép; yếu tố lỗi; doanh thu thu được; thiệt hại thực tế đối với chủ thể quyền.”
Bối cảnh vi phạm bản quyền trong thời đại số
Sự phát triển của công nghệ và thị trường âm nhạc đã vô tình tạo điều kiện cho các đối tượng sản xuất phim lậu, nhạc lậu. Đặc biệt, hiện tượng các kênh YouTube cover ca khúc nổi tiếng nở rộ. Hành vi này không chỉ khiến doanh nghiệp thất thu mà còn làm xói mòn niềm tin của ca sĩ, nhạc sĩ, nhà đầu tư, cản trở sự phát triển của công nghiệp văn hóa và kinh tế số.
Luật sư Hiền giải thích: Luật Sở hữu trí tuệ bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học; quyền liên quan bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng. Âm nhạc là tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả, và ca sĩ trình bày bài hát được bảo hộ quyền liên quan. Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác làm tác phẩm phái sinh, biểu diễn, sao chép, truyền tác phẩm đến công chúng.
Cover bài hát là một dạng tác phẩm phái sinh, do đó bắt buộc phải có sự cho phép của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả, trừ một số trường hợp ngoại lệ như tự sao chép một bản để nghiên cứu khoa học, giảng dạy; biểu diễn trong sinh hoạt văn hóa, tuyên truyền không thu tiền.
Chế tài xử lý
Xử phạt hành chính
Theo Điều 10 Nghị định 341/2025/NĐ-CP, hành vi làm tác phẩm phái sinh không được phép có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đến 20 triệu đồng. Ngoài ra, buộc tiêu hủy, gỡ bỏ bản sao vi phạm trên môi trường mạng và trả lại lợi nhuận bất hợp pháp cho chủ thể quyền.
Xử lý hình sự
Nếu hành vi mang tính thương mại và đạt ngưỡng định lượng, người vi phạm có thể bị xử lý theo Điều 225 Bộ luật Hình sự với khung hình phạt: phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỷ đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm, hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đến 3 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 2 năm.
Trách nhiệm dân sự
Theo Khoản 1 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, gỡ bỏ nội dung vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại và khởi kiện ra Tòa án hoặc Trọng tài.
