Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật số 69/2020/QH14 về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Mục tiêu chính là ngăn chặn các hành vi vi phạm như cho thuê, cho mượn giấy phép, mạo danh doanh nghiệp, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo môi trường minh bạch hơn.
Thực trạng hoạt động đưa lao động đi nước ngoài
Trong giai đoạn 2022-2025, mỗi năm Việt Nam đưa từ 130.000 đến 170.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Tính đến cuối năm 2025, có gần 900.000 lao động Việt Nam đang làm việc tại 57 quốc gia và vùng lãnh thổ, tập trung chủ yếu ở Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc. Nguồn kiều hối từ lực lượng này ước đạt 6-7 tỷ USD mỗi năm, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, quá trình tổng kết thi hành luật hiện hành cho thấy nhiều vấn đề phát sinh, đòi hỏi phải hoàn thiện khung pháp lý. Các hành vi vi phạm phổ biến bao gồm doanh nghiệp hoạt động không có giấy phép, cho mượn hoặc cho thuê giấy phép, không trực tiếp tuyển chọn lao động, thu tiền trái quy định, hoặc tuyển lao động đi làm việc tại các thị trường không phù hợp với nội dung đã đăng ký. Đặc biệt, tình trạng cá nhân, tổ chức không có giấy phép vẫn tổ chức tuyển chọn, đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, mạo danh doanh nghiệp được cấp phép để lừa đảo người lao động diễn biến phức tạp, nhất là trên mạng xã hội.
Ngăn chặn cho thuê, cho mượn giấy phép
Một trong những điểm mới của dự thảo luật là bổ sung khái niệm "trực tiếp tuyển chọn" và "cho người khác sử dụng giấy phép". Theo đó, doanh nghiệp được cấp giấy phép phải trực tiếp thực hiện hoặc phối hợp với đối tác nước ngoài để tuyển chọn lao động, không được thông qua bên thứ ba hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác thực hiện hoạt động này. Hành vi cho người khác sử dụng giấy phép được hiểu là việc doanh nghiệp cho phép tổ chức, cá nhân khác sử dụng giấy phép dưới bất kỳ hình thức nào để thực hiện toàn bộ hoặc một phần hoạt động đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài nhân danh doanh nghiệp được cấp phép. Việc luật hóa các khái niệm này sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và bảo vệ người lao động.
Siết điều kiện đối với doanh nghiệp vi phạm
Dự thảo luật đề xuất tăng cường ràng buộc đối với doanh nghiệp từng vi phạm nghiêm trọng. Cụ thể, doanh nghiệp đã bị thu hồi giấy phép trong một số trường hợp nhất định sẽ không được xem xét cấp lại giấy phép trong thời hạn 5 năm kể từ ngày có quyết định thu hồi. Ngoài ra, người đại diện theo pháp luật, chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông của doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép cũng không được tham gia thành lập hoặc đứng tên xin cấp phép cho doanh nghiệp mới trong thời hạn 5 năm. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng một số doanh nghiệp sau khi bị thu hồi giấy phép lại thành lập pháp nhân mới hoặc thay đổi cơ cấu sở hữu để tiếp tục hoạt động, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Dự thảo cũng bổ sung quy định cấm tổ chức tuyển chọn, chuẩn bị nguồn hoặc đưa người lao động đến các quốc gia, vùng lãnh thổ chưa cho phép tiếp nhận lao động nước ngoài. Việc mở rộng phạm vi các hành vi bị nghiêm cấm sẽ giúp ngăn ngừa rủi ro cho người lao động ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tuyển chọn.
Giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa
Bên cạnh việc siết quản lý, dự thảo luật cũng thiết kế theo hướng giảm gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Luật hiện hành có 19 thủ tục hành chính; trong lần sửa đổi này, cơ quan soạn thảo đề xuất bãi bỏ 5 thủ tục, sửa đổi 6 thủ tục và không phát sinh thủ tục hành chính mới. Nhiều quy định được điều chỉnh theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Một số trường hợp trước đây phải xin chấp thuận của cơ quan trung ương sẽ được chuyển sang cơ chế thông báo và doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm.
Đối với thủ tục cấp giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, thời gian giải quyết được đề xuất rút ngắn từ 20 ngày xuống còn 15 ngày làm việc. Doanh nghiệp cũng chỉ phải nộp bản sao giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp khi cơ quan giải quyết thủ tục hành chính không thể khai thác được thông tin trên cơ sở dữ liệu quốc gia.
Theo Bộ Nội vụ, các sửa đổi lần này nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đồng thời tạo môi trường hoạt động minh bạch, thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp tham gia lĩnh vực đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
