Ngày 15/7, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức tọa đàm "Chính sách cho ngành bán hàng đa cấp - Vấn đề đặt ra trong thực tiễn và giải pháp thúc đẩy", tạo diễn đàn đối thoại giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp nhằm nhận diện những bất cập trong quá trình triển khai các quy định pháp luật mới, đặc biệt là các chính sách về thuế.
Thị trường thu hẹp nhưng doanh thu ổn định
Ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết, sau quá trình siết chặt quản lý và hoàn thiện khung pháp lý, thị trường bán hàng đa cấp đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây có khoảng 100 doanh nghiệp hoạt động thì hiện chỉ còn 15 doanh nghiệp được cấp phép. Tuy nhiên, quy mô doanh thu toàn ngành vẫn duy trì ổn định ở mức khoảng 17.000 tỷ đồng mỗi năm. Sự thu hẹp về số lượng doanh nghiệp nhưng duy trì quy mô doanh thu cho thấy thị trường đang được sàng lọc theo hướng chuyên nghiệp hơn, tập trung vào các doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý và hoạt động minh bạch.
Bên cạnh đó, ngành hiện tạo việc làm và nguồn thu nhập cho khoảng 650.000 nhà phân phối trên cả nước. Đây được xem là một trong những mô hình kinh doanh có chi phí gia nhập thấp, không giới hạn về giới tính, trình độ hay độ tuổi, góp phần tạo cơ hội khởi nghiệp và tăng thu nhập cho nhiều nhóm lao động.
Đóng góp ngân sách và vướng mắc về thuế
Không chỉ tạo việc làm, ngành còn đóng góp đáng kể cho ngân sách nhà nước. Nghĩa vụ thuế của các doanh nghiệp chiếm khoảng 13,4% tổng doanh thu hằng năm. Riêng năm 2025, số thuế nộp ngân sách đạt hơn 2.300 tỷ đồng. Ông Bùi Trung Nghĩa nhấn mạnh những con số này cho thấy, cùng với việc tăng cường quản lý, ngành bán hàng đa cấp đang từng bước chuyển từ hình ảnh nhiều tranh cãi sang mô hình kinh doanh được quản lý chặt chẽ và có đóng góp nhất định cho nền kinh tế.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Phương Sơn, Trưởng ban Đối ngoại và Truyền thông, Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam (MLMA) cho biết, dù hoạt động đã đi vào ổn định, các doanh nghiệp triển khai quy định pháp luật mới vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong lĩnh vực thuế. Một trong những vấn đề đầu tiên là sự chưa thống nhất về thuật ngữ pháp lý: Nghị định 137 dùng "người tham gia bán hàng đa cấp", trong khi Luật Thuế lại dùng "đại lý bán hàng đa cấp". Việc tồn tại hai cách gọi khác nhau khiến doanh nghiệp lúng túng khi xác định bản chất giao dịch và áp dụng chính sách thuế.
Kiến nghị về thuế GTGT và đăng ký hộ kinh doanh
Một nội dung khác thu hút nhiều ý kiến là chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT) đối với khoản hoa hồng trả cho mạng lưới phân phối. Các doanh nghiệp lo ngại nguy cơ thu thuế hai lần khi khoản hoa hồng này được chi trả từ doanh thu bán hàng vốn đã chịu thuế GTGT. Hiệp hội kiến nghị khoản hoa hồng trả cho người tham gia bán hàng đa cấp nên thuộc diện không phải kê khai, tính và nộp thuế GTGT để tránh trùng lặp.
Theo ông Nguyễn Phương Sơn, một "điểm nghẽn" khác là yêu cầu đăng ký hộ kinh doanh đối với người tham gia bán hàng đa cấp. Nếu toàn bộ 650.000 nhà phân phối đều phải đăng ký sẽ tạo áp lực lớn cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Đáng chú ý, hiện có hơn 209.000 người đã ký hợp đồng nhưng không phát sinh hoa hồng. Nếu nhóm này vẫn phải hoàn tất thủ tục đăng ký, sẽ hình thành lượng lớn hồ sơ không phát sinh hoạt động thực tế, gây lãng phí nguồn lực hành chính.
Liên quan đến thuế thu nhập, Hiệp hội đề xuất chỉ khấu trừ thuế khi thu nhập tại một đơn vị vượt mức 1 tỷ đồng mỗi năm. Lý do là nếu khấu trừ ngay từ những khoản thu nhập nhỏ sẽ khiến hàng trăm nghìn người phải quyết toán, hoàn thuế vào cuối năm, tạo áp lực cho cả người nộp thuế và cơ quan thuế. "Việc thiết kế chính sách cần hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm quản lý hiệu quả, vừa giảm tối đa chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính không cần thiết", ông Nguyễn Phương Sơn nhấn mạnh.
Phản hồi từ cơ quan thuế và chính sách mới
Tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Thu Hà - Ban Chính sách, Cục Thuế (Bộ Tài chính) giải đáp nhiều nội dung doanh nghiệp quan tâm. Một điểm được nhấn mạnh là hiện đại hóa thủ tục hành chính về thuế: người nộp thuế có thể thực hiện đăng ký thuế bằng phương thức điện tử qua Cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng eTax Mobile, không cần đến trực tiếp cơ quan thuế. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số kỳ vọng giảm thời gian, chi phí và nâng cao tính minh bạch.
Về vấn đề đăng ký hộ kinh doanh, đại diện cơ quan thuế khẳng định đăng ký kinh doanh là quyền của cá nhân. Theo quy định hiện hành, cá nhân vẫn có thể đăng ký thuế để thực hiện hoạt động kinh doanh mà không bắt buộc phải thành lập hộ kinh doanh. Thông tin này giúp làm rõ băn khoăn của doanh nghiệp về phạm vi áp dụng quy định.
Cơ quan thuế cũng thông tin về một số chính sách mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026: ngưỡng miễn thuế sẽ được nâng lên 1 tỷ đồng; đối với cá nhân có doanh thu hơn 3 tỷ đồng, việc tính thuế sẽ áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí với mức thuế suất 17%. Đây là những thay đổi quan trọng mà doanh nghiệp và người tham gia bán hàng đa cấp cần chủ động nghiên cứu.
Riêng kiến nghị về thuế GTGT đối với khoản hoa hồng, đại diện Cục Thuế cho biết đã ghi nhận. Theo quy định mới, doanh nghiệp bán hàng đa cấp sẽ khấu trừ thuế GTGT và thuế thu nhập cá nhân 5% trước khi chi trả thu nhập cho người tham gia. Những nội dung còn ý kiến khác nhau sẽ tiếp tục được tổng hợp, nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện hướng dẫn.
Qua tọa đàm, phần lớn kiến nghị của doanh nghiệp tập trung vào bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định pháp luật, giảm chồng chéo và thủ tục hành chính không cần thiết. Việc cơ quan quản lý chủ động đối thoại, giải thích và tiếp thu ý kiến từ thực tiễn là giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, giúp ngành bán hàng đa cấp phát triển minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững hơn.
