Bộ Tư pháp trình 4 dự án luật sửa đổi với nhiều điểm mới đáng chú ý
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày Tờ trình về 4 dự án luật quan trọng, bao gồm Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL) và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Những dự án này nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và thúc đẩy cải cách hành chính.
Luật Hộ tịch (sửa đổi): Đẩy mạnh đăng ký trực tuyến và đơn giản hóa thủ tục
Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) đề xuất giao Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch, không phụ thuộc vào nơi cư trú hay địa giới hành chính. Dự thảo luật chỉ quy định thẩm quyền, đối tượng và phạm vi của từng thủ tục đăng ký hộ tịch, trong khi các quy định cụ thể về thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự và thủ tục sẽ do Chính phủ quy định chi tiết, nhằm linh hoạt ứng phó với những biến động.
Đáng chú ý, dự thảo luật hướng tới thực hiện trực tuyến toàn trình đối với hầu hết các thủ tục hộ tịch, trừ việc đăng ký kết hôn và giám hộ, nơi các bên phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch khi nhận kết quả để thể hiện sự tự nguyện và khả năng đáp ứng. Về Sổ hộ tịch, chủ yếu sử dụng dữ liệu điện tử, chỉ có đăng ký kết hôn mới sử dụng đồng thời sổ điện tử và sổ giấy, phù hợp với truyền thống và đảm bảo tính tự nguyện.
Giấy tờ hộ tịch bao gồm Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy chứng tử và Văn bản xác nhận hộ tịch. Chính phủ sẽ quy định cụ thể về việc cấp các loại giấy tờ này, bao gồm bản điện tử, bản giấy, bản chính và bản sao.
Luật Công chứng sửa đổi: Thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng nhằm thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng. Cụ thể, dự thảo sửa đổi khoản 1 Điều 3 để quy định giao dịch phải công chứng chỉ bao gồm những giao dịch được luật quy định, như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho bất động sản giữa cá nhân với cá nhân hoặc tổ chức không kinh doanh bất động sản, di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ, và các giao dịch quan trọng khác đòi hỏi an toàn pháp lý cao.
Đồng thời, dự thảo bổ sung khoản 3 quy định rằng đối với các giao dịch này, nếu luật chuyên ngành không yêu cầu công chứng, thì thực hiện theo luật chuyên ngành. Việc sửa đổi này giúp tránh xung đột với các luật khác và mở rộng phạm vi giao dịch được công chứng tự nguyện khi đủ điều kiện về hạ tầng kỹ thuật.
Dự thảo cũng sửa đổi các quy định để đẩy mạnh phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi: Mở rộng đối tượng và nguồn lực
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL đã sửa đổi quy định về diện người được trợ giúp pháp lý. Theo đó, bỏ điều kiện "có khó khăn về tài chính" đối với các nhóm đối tượng như cha mẹ, vợ chồng, con của liệt sĩ, người nhiễm chất độc da cam và người khuyết tật, vì đây là những nhóm đặc thù về nhân thân hoặc bị ảnh hưởng thể chất, tinh thần.
Về người thực hiện TGPL, dự thảo bổ sung quy định trợ giúp viên pháp lý chuyển công tác đến Trung tâm TGPL thuộc địa phương khác thì được cấp lại thẻ. Đồng thời, dự thảo mở rộng nhóm người có thể trở thành cộng tác viên TGPL, bao gồm người nghỉ hưu có kinh nghiệm làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên tại cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc, và viên chức nhà nước có bằng cử nhân luật, có kinh nghiệm tương tự và được cơ quan đồng ý.
Dự thảo cũng không giới hạn địa bàn đăng ký làm cộng tác viên và sửa đổi điều kiện thành lập Chi nhánh của Trung tâm TGPL, không còn giới hạn ở các huyện khó khăn.
Luật Tiếp cận thông tin sửa đổi: Phân cấp trách nhiệm cung cấp thông tin
Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) điều chỉnh phạm vi thông tin mà UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp, theo hướng chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin nhận được (trừ trường hợp ngoại lệ). Việc này nhằm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền và tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin, giảm áp lực cho UBND cấp xã trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp.
Dự thảo không quy định cụ thể cơ quan đầu mối cung cấp thông tin như hiện hành, mà giao UBND cấp tỉnh và cấp xã xác định đơn vị này. Ngoài ra, dự thảo quy định khái quát trách nhiệm của các cơ quan trong việc bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin, như rà soát, phân loại thông tin và duy trì cơ sở dữ liệu.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành các dự án luật
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết và mục đích xây dựng 4 luật này, đồng thời cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung. Nội dung các dự án luật phù hợp với chủ trương của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với điều ước quốc tế.
Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát các quy định để thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết Đại hội XIV và các chủ trương liên quan, đồng thời đảm bảo tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Ngoài ra, cần rà soát nguồn tài chính và nhân lực để quá trình tổ chức thực hiện được khả thi và hiệu quả.
