Bộ Công an đang tiến hành lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự. Một trong những đề xuất trọng tâm là tăng cường mức hình phạt đối với một loạt tội danh được đánh giá là có tính chất gian dối, gây nhiều bức xúc trong xã hội thời gian qua.
Mức Phạt Hiện Hành Chưa Đủ Sức Răn Đe
Theo đánh giá từ cơ quan soạn thảo, mức phạt tù quy định cho một số tội danh trong Bộ luật Hình sự hiện hành vẫn còn ở mức thấp, chưa thực sự tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Điều này dẫn đến hiệu quả răn đe và phòng ngừa chưa được đảm bảo như mong muốn.
Các tội danh này thường có diễn biến phức tạp, trực tiếp xâm hại đến danh dự, nhân phẩm, quyền tự do của công dân. Một số mang tính chất lừa dối, gây bức xúc kéo dài trong dư luận, trong khi số khác có mức thu lợi bất chính lớn hoặc bản chất tương tự như hành vi trộm cắp tài sản.
8 Tội Danh Được Đề Xuất Tăng Hình Phạt
Bộ Công an đã liệt kê cụ thể 8 tội danh thuộc diện cần xem xét nâng cao khung hình phạt, bao gồm:
- Tội làm nhục người khác: Khung hình phạt hiện nay dao động từ mức thấp nhất là cảnh cáo đến mức cao nhất là 5 năm tù giam.
- Tội vu khống: Áp dụng hình phạt từ phạt tiền đến 7 năm tù.
- Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật: Mức phạt từ cải tạo không giam giữ đến 12 năm tù.
- Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới: Hình phạt từ phạt tiền đến 10 năm tù.
- Tội quảng cáo gian dối: Chế tài hiện hành từ phạt tiền đến cải tạo không giam giữ tối đa 3 năm.
- Tội lừa dối khách hàng: Phạt từ cảnh cáo đến 5 năm tù.
- Tội trốn thuế: Áp dụng hình phạt từ phạt tiền đến 7 năm tù.
- Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên và tội vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản: Có mức phạt từ phạt tiền lên đến 7 năm và 10 năm tù tương ứng.
Để khắc phục những bất cập nêu trên, cơ quan soạn thảo kiến nghị nâng cao mức phạt tù đối với các nhóm tội danh này. Tuy nhiên, dự thảo hiện vẫn chưa công bố cụ thể mức tăng sẽ là bao nhiêu.
Mở Rộng Phạm Vi Áp Dụng Cải Tạo Không Giam Giữ
Bên cạnh việc tăng cường hình phạt tù, Bộ Công an cũng chỉ ra rằng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ theo quy định hiện hành còn quá hẹp. Điều này đã hạn chế khả năng áp dụng biện pháp này trong nhiều trường hợp cụ thể, chẳng hạn như đối với người phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý nhưng đã chủ động khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường thiệt hại.
Tình trạng này được cho là chưa phù hợp với tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp. Do đó, cơ quan soạn thảo đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ. Mục tiêu là nhằm tăng cường tính khả thi của hình phạt này, đồng thời tiếp tục thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng và Nhà nước trong công tác cải cách tư pháp.
Đi kèm với đề xuất mở rộng là quy định bổ sung về cơ chế chuyển đổi hình phạt. Cụ thể, nếu trong thời gian chấp hành án cải tạo không giam giữ, người bị kết án vi phạm các nghĩa vụ đã được quy định, Tòa án có thể ra quyết định chuyển hình phạt này thành phạt tù theo tỷ lệ quy đổi: 3 ngày cải tạo không giam giữ tương đương với 1 ngày phạt tù.
Bổ Sung Biện Pháp Giám Sát Điện Tử
Một điểm mới quan trọng khác trong dự thảo là đề xuất bổ sung biện pháp giám sát điện tử. Theo đánh giá của Bộ Công an, Bộ luật Hình sự hiện hành thiếu quy định về biện pháp này đối với các đối tượng bị áp dụng hình phạt không phải giam giữ hoặc các biện pháp tư pháp tại cộng đồng.
Thực tế này đã làm giảm hiệu quả trong việc kiểm soát quá trình chấp hành nghĩa vụ của người chấp hành án tại cộng đồng. Đồng thời, nó cũng không đảm bảo được hiệu quả công tác quản lý nhà nước, cũng như công tác phòng ngừa vi phạm và tái phạm tội.
Giám sát điện tử được đề xuất sẽ áp dụng cho nhiều đối tượng khác nhau, bao gồm:
- Người chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ.
- Người bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo.
- Người được tha tù trước thời hạn có điều kiện.
- Người bị kết án phạt quản chế hoặc cấm cư trú.
Việc bổ sung biện pháp giám sát điện tử kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát, góp phần đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và hỗ trợ công tác tái hòa nhập cộng đồng một cách có kiểm soát.
