Theo dự kiến, ngày 2 tháng 6, Tòa án Nhân dân tỉnh Lâm Đồng sẽ mở phiên tòa xét xử phúc thẩm lần thứ ba đối với vụ án sáu cựu chiến binh bị kết tội hủy hoại rừng với mức án từ sáu đến bảy tháng tù. Vụ án này đã kéo dài suốt 11 năm, trải qua ba lần xét xử sơ thẩm, hai lần phúc thẩm và một lần giám đốc thẩm. Đáng chú ý, sau khi bản án phúc thẩm lần hai của Tòa án Nhân dân tỉnh Đắk Nông tuyên phạt sáu cựu chiến binh từ sáu đến bảy tháng tù, dù đã chấp hành xong hình phạt và ra tù, họ vẫn tiếp tục kêu oan.
Trước khi phiên tòa phúc thẩm lần ba diễn ra, các cựu chiến binh đã làm đơn gửi Tòa án Nhân dân tỉnh Lâm Đồng và Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Lâm Đồng để yêu cầu thay đổi kiểm sát viên. Trong đơn dài bốn trang, các bị cáo cho rằng theo quyết định hoãn phiên tòa ngày 12 tháng 5 của Tòa án Nhân dân tỉnh Lâm Đồng, kiểm sát viên tham gia phiên tòa phúc thẩm là bà H.T.H.L, thuộc Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Lâm Đồng. Bà H.T.H.L trước đó từng tham gia phiên tòa sơ thẩm xét xử các bị cáo vào năm 2016, do đó nếu tiếp tục giữ quyền công tố ở phiên phúc thẩm lần ba này thì khó đảm bảo tính khách quan.
Tại khoản 3 Điều 49, Điều 50 và Điều 52 của Bộ luật Tố tụng Hình sự, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi khi thuộc một trong các trường hợp như có căn cứ rõ ràng khác để cho rằng họ có thể không vô tư trong khi làm nhiệm vụ.
Theo đó, các cựu chiến binh đưa ra các lý do như: kiểm sát viên H.T.H.L là người được Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông (cũ) phân công kiểm sát điều tra và thực hiện quyền công tố tại phiên tòa sơ thẩm năm 2015-2016. Tuy nhiên, bản án sơ thẩm tháng 4 năm 2016 của Tòa án Nhân dân thị xã Gia Nghĩa sau đó đã bị Tòa án Nhân dân tỉnh Đắk Nông xét xử phúc thẩm hủy án vào tháng 6 năm 2016. Nguyên nhân án sơ thẩm bị cấp phúc thẩm hủy là do việc điều tra không đầy đủ.
Ngoài ra, tại biên bản khám nghiệm hiện trường ngày 21 tháng 4 năm 2015, cơ quan điều tra đã không tiến hành kiểm đếm số lượng gốc cây bị chặt hạ, không thu giữ vật chứng. Từ đó không xác định được khoảnh đất vào thời điểm đó có còn rừng hay không và dẫn đến quy trình buộc tội các bị cáo chỉ dựa vào rừng trong hồ sơ.
Theo các bị cáo, đây là sự vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng trong hoạt động khám nghiệm hiện trường và thu giữ vật chứng mà Tòa án Nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh đã nêu tại quyết định giám đốc thẩm năm 2020. Cụ thể, theo cấp giám đốc thẩm: mức độ thiệt hại về rừng 100% chỉ dựa vào lời khai của ông Nguyễn Thanh Tùng, cán bộ Hạt Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa và dựa vào trữ lượng gỗ bình quân trên diện tích mà không dựa vào thực tế về số lượng, khối lượng cây rừng bị chặt hạ là không chính xác, không khách quan và không định lượng được hành vi phạm tội.
Viện Kiểm sát Nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng có hướng dẫn kiểm sát điều tra lại vụ án rằng: tại Điều 3 Thông tư số 34 năm 2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn quy định tiêu chí xác định và phân loại rừng. Nếu độ che của tán cây không đạt tỉ lệ 0,1 thì không phải là rừng nhưng trong hồ sơ vụ án không có tài liệu chứng minh. Vì vậy, Viện Kiểm sát Nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng cần phải yêu cầu điều tra làm rõ số lượng gốc cây, đặc điểm chủng loại cây do các bị cáo chặt, từ đó tính được tỉ lệ độ tàn che của cây để làm căn cứ xác định diện tích đất bị xâm hại là đất rừng sản xuất hay là đất nông nghiệp, đất trống.
Kết luận giám định do ông Huỳnh Văn Triệu, giám định viên tư pháp thuộc Chi cục Kiểm Lâm thị xã Gia Nghĩa (cũ) thực hiện, đây là tài liệu quan trọng dùng làm căn cứ buộc tội các bị cáo. Tuy nhiên, quyết định giám đốc thẩm của Tòa án Nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh và công văn năm 2020 của Viện Kiểm sát Nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh kết luận: đối với việc giám định thuộc nhiều lĩnh vực chuyên môn phải giám định tư pháp tập thể theo quy định tại khoản 3 Điều 28 Luật Giám định tư pháp năm 2013.
Với những phân tích trên, các bị cáo cho rằng nếu bà H.T.H.L tiếp tục được phân công giữ quyền công tố ở cấp phúc thẩm lần ba là không hợp lý.
Bị cáo: không còn rừng nên mới phát dọn để trồng cây
Theo hồ sơ vụ án, đầu năm 2015, tại cuộc họp Chi hội Cựu chiến binh thôn 6 (xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông cũ, nay là tỉnh Lâm Đồng), ông Đỗ Mạnh Hùng (Chi hội trưởng) cho rằng khu đất rừng sản xuất tại địa phương không còn rừng cần phát dọn trồng cây keo gây quỹ hoạt động và chi hội đồng ý.
Cơ quan tố tụng xác định trong hai ngày của tháng 1 năm 2015 và hai ngày của tháng 4 năm 2015, các hội viên đã chặt cây bụi, dây leo, một số cây gỗ có đường kính từ 10 cm trở xuống, gom thành đống chờ đốt.
Kết luận giám định tháng 4 năm 2015 của giám định viên tư pháp Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm Thành phố Gia Nghĩa cũ) xác định diện tích rừng sản xuất bị hủy hoại là 0,98 ha, thiệt hại hơn 53 triệu đồng.
Hai lần xét xử sơ thẩm, Tòa án Nhân dân Thành phố Gia Nghĩa (nay là Tòa án Nhân dân khu vực 6, tỉnh Lâm Đồng) đều tuyên phạt sáu cựu chiến binh mức án từ sáu đến bảy tháng tù về tội hủy hoại rừng. Các bị cáo kháng cáo kêu oan.
Năm 2016, Tòa án Nhân dân tỉnh Đắk Nông cũ xử phúc thẩm lần một, hủy án sơ thẩm. Năm 2017, phúc thẩm lần hai tuyên y án sơ thẩm. Sau khi ra tù, các bị cáo tiếp tục kêu oan.
Năm 2020, Tòa án Nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh xét xử giám đốc thẩm, chỉ ra chín vấn đề cho thấy chưa đủ căn cứ buộc tội, hủy toàn bộ bản án kết tội sáu cựu chiến binh trước đó để điều tra lại.
Mãi tới sáu năm sau, Tòa án Nhân dân khu vực 6, tỉnh Lâm Đồng (Tòa án Nhân dân Thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Lắk cũ) mới đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm lần ba vào cuối tháng 1 năm 2026. Lần thứ ba, Tòa án Nhân dân khu vực 6 tiếp tục giữ nguyên quan điểm kết tội sáu bị cáo với mức án như cũ.
Cụ thể, tòa phạt năm cựu chiến binh mỗi người sáu tháng tù gồm: Ngân Xuân Dũng (65 tuổi), Vũ Tất Đắc (72 tuổi), Hoàng Văn Sằn (68 tuổi), Nguyễn Nam Thái (58 tuổi) và Cao Minh Điến (57 tuổi); riêng bị cáo Đỗ Mạnh Hùng (63 tuổi) bảy tháng tù cùng về tội hủy hoại rừng. Vụ án còn có bị cáo Đoàn Xuân Trường đã qua đời trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm lần đầu, nên tòa đã đình chỉ vụ án đối với bị cáo này. Ngay sau đó, cả sáu cựu chiến binh tiếp tục kháng cáo kêu oan.
