Ngày 28/7, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã có cuộc điện đàm với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng sau vụ tấn công một tàu hàng Iran trên Biển Caspi, khiến một người thiệt mạng và một số thủy thủ bị thương. Đây là lần tiếp xúc chính thức đầu tiên giữa hai bên kể từ khi ông Sybiha nhậm chức vào tháng 9/2024.
Cuộc điện đàm thẳng thắn giữa hai ngoại trưởng
Ông Sybiha mô tả cuộc trò chuyện là “thẳng thắn” và nhấn mạnh: “Ngoại giao là về đối thoại trực tiếp, ngay cả khi khó khăn”. Ông kêu gọi “kiềm chế mọi bước leo thang” và khẳng định các hành động của Ukraine chỉ nhằm bảo vệ đất nước trong bối cảnh xung đột với Nga. Ông phủ nhận việc nhắm mục tiêu vào dân thường hoặc tàu thuyền dân sự, đồng thời đổ lỗi cho Nga là “nguyên nhân gốc rễ của mọi sự cố” và yêu cầu Iran ngừng hỗ trợ chiến dịch quân sự của Moscow.
Phản ứng từ phía Iran
Về phần mình, Ngoại trưởng Araghchi cho biết người đồng cấp Ukraine đã đảm bảo rằng cuộc tấn công là ngoài ý muốn và Kiev không tìm cách leo thang. Iran cũng muốn tránh leo thang, nhưng yêu cầu bồi thường cho những thiệt hại về người và tài sản. Vụ việc xảy ra vào ngày 25/7 khi tàu hàng Iran mang tên Ana bị tấn công gần cảng Astrakhan của Nga ở vùng châu thổ sông Volga.
Bối cảnh quan hệ Ukraine-Iran
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận đây là một phần của hoạt động tầm xa nhắm vào tàu chở hàng quân sự. Iran lên án vụ tấn công, cảnh báo “hậu quả không lường trước” và tuyên bố “sẽ không bỏ qua”. Quan hệ Kiev-Tehran vốn đã căng thẳng kể từ khi Iran cung cấp drone Shahed cho Nga từ năm 2022. Ukraine coi Iran là bên đóng góp trực tiếp cho nỗ lực chiến đấu của Moscow. Ông Zelensky từng nói Iran “đã tấn công” Ukraine bằng cách tiếp tế drone và công nghệ.
Iran phủ nhận là đồng minh quân sự chính thức của Nga, dù thừa nhận từng chuyển giao drone và hợp tác công nghệ. Hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện giữa hai bên ký tháng 1/2025 không có điều khoản phòng thủ lẫn nhau. Quan hệ càng xấu đi sau khi Ukraine hỗ trợ các nước vùng Vịnh chống drone Iran trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel.
Tranh luận nội bộ Iran về phản ứng
Ở Iran, vụ tấn công tàu hàng đã làm dấy lên cuộc tranh luận về việc liệu hành động trả đũa có khôi phục khả năng răn đe hay kéo Tehran vào một cuộc đối đầu rộng lớn hơn liên quan đến châu Âu và NATO. Một số tờ báo bảo thủ như Kayhan coi đây là “cảnh báo chiến lược” nhằm kéo Iran vào mặt trận phía bắc mới, thậm chí có thể châm ngòi cho một cuộc chiến rộng lớn hơn.
Tờ Farhikhtegan cho rằng Ukraine không thể thực hiện vụ tấn công nếu không có sự hậu thuẫn của châu Âu và NATO, và Washington chắc chắn biết trước sự việc. Nhà phân tích quân sự Nima Akbarkhani đề xuất trả đũa lợi ích châu Âu thay vì nhắm trực tiếp vào Ukraine, vì “chỉ những người tài trợ chiến tranh mới kiềm chế được”. Nhà báo Afifeh Abedi kêu gọi phản ứng tương xứng, nghi ngờ Ukraine hành động dưới áp lực của bên thứ ba nhằm “hòa trộn hai cuộc chiến” làm một.
Cảnh báo rủi ro từ các nhà phân tích
Ngược lại, nhiều tiếng nói cảnh báo rủi ro cao. Nhà hoạt động chính trị Ali Gholhaki, thân cận với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf, lo ngại trả đũa trực tiếp có thể khiến cả châu Âu đứng về phía Mỹ chống lại Iran. Cựu nhà ngoại giao Kourosh Ahmadi lo ngại mở mặt trận phía Bắc sẽ buộc Iran điều động lực lượng, tạo lỗ hổng ở nơi khác, và đặt câu hỏi về phản ứng của Mỹ, châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ và Nga.
Nhà phân tích Mohsen Reyhani chỉ ra trở ngại thực tế: drone Iran muốn bay từ Biển Caspi tới Odessa cần có sự hợp tác với Nga, trong khi tên lửa phóng từ Tây Bắc Iran có thể phải bay qua không phận Thổ Nhĩ Kỳ, một nước thành viên NATO. Để tấn công Kiev đòi hỏi tên lửa có tầm bắn 1.700–2.500 km. Nhà phân tích Maziar Aghazadeh cho rằng trả đũa bằng tên lửa hay drone mang lại ít giá trị răn đe nhưng sẽ đẩy Iran vào một “mặt trận mới vô ích và mệt mỏi”, chịu thiệt hại lớn hơn so với Ukraine.
Cuộc điện đàm cho thấy nỗ lực ngoại giao của cả hai bên nhằm ngăn chặn leo thang, nhưng những bất đồng sâu sắc và các yếu tố bên ngoài vẫn tiềm ẩn nguy cơ đẩy căng thẳng lên cao hơn.
