Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã có bài phát biểu quan trọng tại lễ khởi công dự án mở rộng khu phức hợp Liên hợp quốc ở thủ đô Nairobi, Kenya. Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh “Africa Forward” (châu Phi tiến bước) vào ngày 12/5, người đứng đầu tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh nhấn mạnh rằng châu Phi đang đóng vai trò trung tâm trong nỗ lực thúc đẩy một trật tự tài chính quốc tế công bằng hơn. Ông hoan nghênh các sáng kiến của châu lục này nhằm tăng cường khả năng tiếp cận vốn và cải thiện cơ chế đánh giá tín dụng quốc tế.
Vai trò của Ngân hàng Phát triển châu Phi
Ông Guterres đánh giá cao vai trò của Ngân hàng Phát triển châu Phi trong việc thúc đẩy cải cách cấu trúc tài chính nội khối, huy động nguồn lực của châu Phi phục vụ các ưu tiên phát triển của chính châu lục. Tuy nhiên, một lần nữa, vấn đề cốt lõi mang tính cấu trúc lại được tô đậm: Sự thiếu vắng tiếng nói của châu Phi trong các thể chế tài chính quốc tế đang khiến các giải pháp toàn cầu trở nên thiếu toàn diện. Và dĩ nhiên, chuyện châu Phi vẫn không có ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc lại càng khiến tiếng nói ấy ít được lắng nghe hơn.
Bất bình đẳng khí hậu
Một trong những thí dụ điển hình về tình trạng bất bình đẳng mà châu Phi đã và đang phải đối diện, không gì khác, chính là các câu chuyện xoay quanh tình hình biến đổi khí hậu toàn cầu. Một lần nữa, Tổng Thư ký Liên hợp quốc nhắc lại: Châu Phi không phải nguyên nhân gây ra khủng hoảng khí hậu nhưng lại chịu tác động nặng nề nhất, từ mất mùa, di dời dân cư đến các cú sốc kinh tế. Ông dẫn các số liệu để làm rõ: Châu Phi sở hữu khoảng 60% tiềm năng năng lượng mặt trời tốt nhất thế giới, nhưng chỉ nhận được 2% tổng đầu tư năng lượng sạch toàn cầu.
Hỗ trợ công nghệ và tài chính
Châu Phi, cũng như các khu vực chưa phát triển và dễ bị tổn thương khác, cần được hỗ trợ cả về công nghệ lẫn tài chính, nhằm tạo nên những đột phá, để có thể nhanh chóng bắt kịp nhịp dịch chuyển các cơ cấu của thế giới. Song, không phải ngẫu nhiên, ở Hội nghị Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (COP) những lần tổ chức gần đây, tài chính khí hậu vẫn luôn là một chủ đề nóng bỏng.
Cảnh báo về viện trợ phát triển
Tổng Thư ký Antonio Guterres đưa ra cảnh báo: Tình trạng cắt giảm viện trợ phát triển đang đe dọa đảo ngược nhiều thành quả phát triển tại châu Phi, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng hỗ trợ tài chính thích ứng khí hậu cho các nước đang phát triển. Trong khi đó, trên bình diện quan hệ quốc tế, ông cũng cho rằng: Các định chế quốc tế cần phản ánh đúng thực tế thế giới hiện nay chứ không phải cấu trúc được hình thành cách đây 80 năm sau Chiến tranh Thế giới Thứ hai.
Cải tổ Hội đồng Bảo an
Trong đó, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc hiện có năm thành viên thường trực, và mọi cải cách liên quan cơ cấu và quyền lực của cơ quan này đều cần sự đồng thuận của 5 quốc gia kể trên, khiến tiến trình cải tổ kéo dài nhiều năm, nhưng đạt được ít tiến triển. Theo ông Guterres, tình trạng chia rẽ địa chính trị ngày càng sâu sắc đang khiến nhiệm vụ duy trì hòa bình và an ninh toàn cầu trở nên khó khăn hơn, do đó cần phải có một Hội đồng Bảo an hoạt động hiệu quả và có tính đại diện cao hơn.
Thách thức cải tổ
Tuy nhiên, ai cũng hiểu, dù đây là một yêu cầu chính đáng từ thực tiễn cũng như từ quyền lợi của châu Phi, lộ trình cải tổ Hội đồng Bảo an hoặc các định chế tài chính quốc tế vẫn là những nhiệm vụ “vô cùng khó khăn”, và không dễ trở thành hiện thực. Bởi, ở nhiều khía cạnh, việc tiếng nói của châu Phi trở nên mạnh mẽ và giàu sức nặng hơn cũng sẽ chính là sự thay đổi các tương quan quyền lực quốc tế. Nhưng dù sao, không chỉ Tổng Thư ký Liên hợp quốc, phái đoàn ngoại giao Pháp – một trong năm thành viên thường trực Hội đồng Bảo an - do Tổng thống Emmanuel Macron dẫn đầu tới Kenya cũng đã ít nhiều đề cập khả năng sửa chữa sai lầm lịch sử đó.
