Ngày 28/4, trước thềm chuyến thăm của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tới Việt Nam từ ngày 1 đến 3/5/2026, Đại sứ quán Nhật Bản tại Hà Nội đã tổ chức cuộc họp báo nhằm giới thiệu về quan hệ song phương và triển vọng hợp tác giữa hai nước trong thời gian tới. Đây là lần thứ hai bà Takaichi Sanae đến thăm Việt Nam, sau lần đầu vào năm 2020 khi còn giữ cương vị Bộ trưởng Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản.
Tăng cường hợp tác vì hòa bình và ổn định
Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam, ông Ito Naoki, cho biết hai bên kỳ vọng chuyến thăm sẽ là cơ hội để khẳng định việc tăng cường phối hợp trong quan hệ song phương dựa trên khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, cũng như trong việc ứng phó với các vấn đề khu vực và quốc tế. Nhiều cuộc hội đàm cấp cao dự kiến sẽ diễn ra, tập trung vào các chủ đề như năng lượng, an ninh kinh tế, đất hiếm, giao lưu nhân dân và học thuật.
Đặc biệt, trong chuyến thăm, Thủ tướng Takaichi Sanae dự kiến sẽ có bài phát biểu về chính sách đối ngoại tại trường Đại học Quốc gia Hà Nội, trong đó đề cập đến sự phát triển của sáng kiến “Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP)”. Sáng kiến này do cựu Thủ tướng Shinzo Abe khởi xướng cách đây 10 năm, dựa trên nhận định rằng khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương sẽ trở thành trung tâm phát triển toàn cầu trong tương lai. FOIP nhấn mạnh việc xây dựng khu vực tự do, rộng mở và tăng cường kết nối, góp phần thúc đẩy sự phát triển chung.
Đại sứ Ito Naoki nhấn mạnh: “Trước những thay đổi của thời đại, Nhật Bản sẽ tiếp tục phát triển FOIP theo hướng chiến lược. Thông qua các nỗ lực toàn diện phù hợp với bối cảnh mới, Nhật Bản mong muốn chủ động thực hiện vai trò và trách nhiệm của mình, đáp ứng kỳ vọng của cộng đồng quốc tế. Để hiện thực hóa và phát triển hơn nữa FOIP, việc tăng cường hợp tác với Việt Nam – một quốc gia có tốc độ tăng trưởng nổi bật trong khu vực Đông Nam Á và đang ngày càng nâng cao vị thế trên trường quốc tế – là vô cùng quan trọng. Việc Thủ tướng Takaichi Sanae lựa chọn Việt Nam làm địa điểm cho bài phát biểu này mang ý nghĩa sâu sắc.”
Ông cho biết thêm, Nhật Bản mong muốn phối hợp và hợp tác với Việt Nam để chủ động tạo dựng một môi trường quốc tế hòa bình và ổn định. Trong cuộc điện đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 13/4 vừa qua, Thủ tướng Takaichi Sanae đã xác nhận sẽ tiếp tục tăng cường quan hệ với Việt Nam – quốc gia theo đuổi “tự chủ chiến lược” – trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực ngày càng khắc nghiệt. “Nhật Bản hoan nghênh các cải cách mà Việt Nam đang thúc đẩy, đồng thời ủng hộ định hướng cải cách hướng tới hai mục tiêu 100 năm vào các năm 2030 và 2045. Với sự chung tay của cả khu vực công và tư, Nhật Bản sẽ phát huy thế mạnh của mình để đóng góp vào mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam,” Đại sứ Ito Naoki phát biểu.
Thúc đẩy hợp tác song phương trên 4 trụ cột chính
Chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi Sanae diễn ra chưa đầy một tháng sau khi Việt Nam kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt, thể hiện rõ quan điểm của Nhật Bản coi trọng Việt Nam và kỳ vọng vào vai trò của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế. Dưới khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, chuyến thăm được kỳ vọng sẽ thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển hơn nữa, đặc biệt trên 4 trụ cột chính.
Trụ cột thứ nhất: Hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, AI, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ
Hợp tác được thúc đẩy thông qua việc tận dụng nguồn ODA “thời đại mới”. Gần đây, Nhật Bản đã cung cấp cho Việt Nam khoản vay chương trình trị giá khoảng 330 triệu USD trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh. Ngoài hỗ trợ tài chính, hai bên thúc đẩy xây dựng cơ chế mở rộng thị trường thông qua khuyến khích đầu tư và xây dựng chính sách thực hiện các đóng góp quốc gia (NDC) theo Hiệp định Paris. Đây là hình thức ODA “thời đại mới”, góp phần vào mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam. Thông qua việc tận dụng hiệu quả công nghệ chuyển đổi xanh và công nghệ phòng chống thiên tai của doanh nghiệp Nhật Bản, hai bên kỳ vọng góp phần phát triển Việt Nam và tăng cường quan hệ kinh tế.
Về lĩnh vực bán dẫn, Đại sứ Ito Naoki cho biết, trước mục tiêu đào tạo 500 nghiên cứu sinh tiến sĩ vào năm 2030, Nhật Bản đã tuyên bố tiếp nhận và hỗ trợ đào tạo khoảng 250 người tại Nhật Bản. Đợt tuyển chọn thứ nhất đã thông qua 5 đề tài và tiếp nhận 63 sinh viên Việt Nam. Đợt tuyển chọn thứ hai bắt đầu trong tháng này, dự kiến chọn tối đa 10 đề tài và tiếp tục tiếp nhận sinh viên từ các trường đại học tham gia. Tại Trường Đại học Việt Nhật, hiện có 106 sinh viên theo học chương trình công nghệ chip bán dẫn bậc đại học từ tháng 10 năm ngoái.
Trụ cột thứ hai: Hợp tác về an ninh năng lượng và cơ sở hạ tầng chiến lược
Ngày 15/4 vừa qua, theo đề xuất của Thủ tướng Takaichi, cuộc họp trực tuyến AZEC+ đã được tổ chức nhằm tăng cường an ninh năng lượng, với sự tham gia của Thủ tướng Lê Minh Hưng và lãnh đạo 8 quốc gia châu Á. Tại cuộc họp, Thủ tướng Takaichi Sanae công bố sáng kiến mới “Power Asia” nhằm tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khu vực. Trước tình trạng giá dầu thô tăng cao, Nhật Bản cam kết hỗ trợ tổng cộng 10 tỷ USD dưới hình thức cho vay. Bà Takaichi Sanae cũng đề xuất nâng cấp khuôn khổ AZEC lên “AZEC 2.0”, nhận được sự ủng hộ từ các quốc gia tham gia.
Trụ cột thứ ba: Hợp tác ngoại giao và an ninh
Nhật Bản hoan nghênh việc Việt Nam đề cao “tự chủ chiến lược” và thúc đẩy hội nhập quốc tế, qua đó nâng cao vai trò và hiện diện trên trường quốc tế. Đại sứ Ito Naoki kỳ vọng hợp tác trong lĩnh vực này sẽ tiếp tục được thúc đẩy trong chuyến thăm sắp tới.
Trụ cột thứ tư: Hợp tác thúc đẩy giao lưu nhân dân, văn hóa và học thuật
Đại sứ Ito Naoki cho biết, từ tháng 1 đến tháng 3 năm nay, số người Việt Nam đến Nhật Bản vượt 200 nghìn người, cao hơn 9% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng tháng 3, Nhật Bản đón khoảng 92 nghìn du khách Việt Nam chủ yếu để ngắm hoa anh đào. “Giao lưu và tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước là nền tảng của quan hệ song phương. Chuyến thăm lần này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hơn nữa các hoạt động giao lưu. Hai bên đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng số lượt qua lại hai chiều vượt 2 triệu lượt người mỗi năm,” ông nhấn mạnh.
Về giao lưu văn hóa, tháng 3/2026, tại lễ trao giải Giải thưởng Truyện tranh Quốc tế Nhật Bản lần thứ 19 ở Tokyo, các họa sĩ truyện tranh Việt Nam giành giải Bạc với tác phẩm “Bống Bống Bang Bang” của nhóm tác giả Vũ Đình Lân và họa sĩ Lương Minh Quang. Năm ngoái, ca sĩ Tùng Dương nhận giải Đặc biệt tại Giải thưởng âm nhạc MUSIC AWARDS JAPAN 2025 và sau đó tham gia nhiều sự kiện âm nhạc kết nối hai nước.
Nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2026), Đại sứ Ito Naoki gửi lời chúc mừng tới Chính phủ và nhân dân Việt Nam, bày tỏ sự kính trọng trước những thành tựu kinh tế đáng kinh ngạc và con đường phát triển hòa bình. Ông tin tưởng chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi Sanae từ ngày 1-3/5 tới sẽ đưa quan hệ hai nước lên một tầm cao mới.
