Năm 2025, thế giới tiếp tục trải qua những biến chuyển nhanh chóng, sâu sắc và khó lường. Kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại, kèm theo đó là những rủi ro bất ổn gia tăng. Cạnh tranh chiến lược ngày càng trở nên gay gắt, trong khi các chính sách thuế quan và bảo hộ thương mại có xu hướng phổ biến hơn. Xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị, cùng với sự phân mảnh trong thương mại, công nghệ và tiêu chuẩn phát triển xanh, số hóa ngày càng trở nên rõ nét.
Thách thức kép từ thiên tai và phát triển
Trong nước, Việt Nam phải đối mặt với thiệt hại nặng nề từ các đợt thiên tai, bão lũ chưa từng có tiền lệ. Điều này đặt ra bài toán phát triển đòi hỏi bản lĩnh quản trị và năng lực thích ứng cao hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh đó, công tác ngoại giao kinh tế đã bám sát chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và Chính phủ, triển khai đồng bộ, bài bản và quyết liệt trên cả chiều rộng lẫn chiều sâu.
Đạt nhiều kết quả quan trọng
Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng, năm 2025 là năm ngoại giao kinh tế giữ vững thế chủ động trong biến động, tạo xung lực trong khó khăn và tạo nền tảng cho bứt phá. Hoạt động này đã đóng góp hiệu quả vào mục tiêu tăng trưởng, củng cố niềm tin và mở rộng không gian phát triển cho đất nước.
Ngoại giao kinh tế đã chuyển đổi tư duy từ "tiến cùng tăng trưởng" sang "tiên phong kiến tạo cơ hội phát triển". Điều này giúp tạo dư địa chiến lược, nguồn lực và tiền đề để nền kinh tế tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Dấu ấn đậm nét trong nâng tầm vị thế
Một trong những thành tựu nổi bật nhất là việc nâng tầm vị thế chiến lược, tạo đòn bẩy chính trị - đối ngoại và mở ra những cơ hội hợp tác mới. Trong năm qua, Việt Nam đã triển khai 75 hoạt động đối ngoại của các lãnh đạo chủ chốt, nâng cấp quan hệ với 17 quốc gia và ký kết kỷ lục 350 thỏa thuận hợp tác.
Con số này tăng mạnh 2,5 lần so với năm 2024, với trọng tâm tập trung vào các lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những thỏa thuận này không chỉ là văn bản ký kết, mà còn xác lập không gian chính trị - kinh tế thuận lợi chưa từng có với các đối tác hàng đầu.
Thành tựu thương mại ấn tượng
Năm 2025, Việt Nam chính thức bước vào nhóm 15 quốc gia thương mại lớn nhất toàn cầu, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 930 tỷ USD. Ngoại giao đã đóng vai trò "mở đường" để hàng loạt nông sản chủ lực như sầu riêng, tổ yến và chanh leo thâm nhập sâu vào thị trường Trung Quốc.
Đồng thời, công tác này cũng xử lý các vấn đề thuế quan với Hoa Kỳ, đưa Việt Nam vào nhóm ưu tiên đàm phán các hiệp định thương mại công bằng. Việc mở rộng thị trường đã tạo đột phá ở một số khu vực mới và tiềm năng như Mỹ Latinh, Trung Đông - Châu Phi, Trung Á và Trung Đông Âu.
Đẩy mạnh ngoại giao khoa học công nghệ
Theo Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng, điểm nhấn "chuyển đổi trạng thái" quan trọng là ngoại giao khoa học công nghệ. Hoạt động này được đẩy mạnh trên nhiều phương diện, từ xây dựng chính sách, thiết lập khuôn khổ, kết nối cơ hội kinh doanh đến đầu tư trong và ngoài nước.
Nội hàm kinh tế và khoa học công nghệ đã trở thành trọng tâm của các hoạt động đối ngoại, đặc biệt là đối ngoại cấp cao. Điều này tạo xung lực mạnh mẽ cho quan hệ kinh tế, thương mại và khoa học công nghệ của Việt Nam với các đối tác.
Thu hút đầu tư công nghệ cao
Việc các tập đoàn lớn như NVIDIA, Qualcomm, Samsung thiết lập các trung tâm nghiên cứu và phát triển về trí tuệ nhân tạo và bán dẫn tại Việt Nam là minh chứng rõ nét cho tiềm năng và vị thế mới của đất nước. Dassault Systèmes cũng khai trương Trung tâm R&D và Trung tâm Xuất sắc về bản sao số và AI.
ASML đang cân nhắc mở văn phòng đại diện, bày tỏ cam kết hỗ trợ đào tạo, nghiên cứu và phát triển chip bán dẫn. Trong khi đó, Viettel đã khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam.
Hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp
Ngoại giao kinh tế ngày càng đi vào thực chất hơn trong việc hỗ trợ và kết nối địa phương, doanh nghiệp. Công tác quảng bá thương hiệu sản phẩm Việt Nam có nhiều chuyển biến rõ nét.
Trong năm 2025, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã triển khai gần 500 hoạt động xúc tiến thương mại – đầu tư và du lịch. Họ hỗ trợ địa phương tổ chức hơn 150 hoạt động và kết nối các địa phương ký kết khoảng 100 thỏa thuận hợp tác với đối tác quốc tế.
Phương châm hành động mới
Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng nhấn mạnh phương châm hành động của ngoại giao kinh tế năm 2026 cần tập trung vào ba trụ cột chính:
- Kiến tạo không gian phát triển mới về thị trường, công nghệ, vốn, năng lượng và chuỗi cung ứng.
- Kết nối nguồn lực chiến lược cho phát triển, bao gồm kết nối đối tác, dự án, trung ương với địa phương và doanh nghiệp.
- Kiểm chứng bằng hiệu quả thực thi, đeo bám và đôn đốc thực thi các cam kết.
Định hướng cho năm 2026
Năm 2026 là thời điểm có ý nghĩa chiến lược, đánh dấu năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026-2030. Nghị quyết đặt ra yêu cầu đối ngoại và hội nhập quốc tế phải phát huy vai trò tiên phong, sáng tạo.
Công tác ngoại giao kinh tế trong năm 2026 sẽ tập trung vào năm ưu tiên chính:
- Thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới, đặc biệt là ngoại giao khoa học công nghệ, bán dẫn và kinh tế số.
- Tạo đột phá trong mở rộng thị trường và chuỗi cung ứng với các đối tác tiềm năng.
- Hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế.
- Nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu và tham mưu chính sách.
- Đẩy mạnh ngoại giao đa phương và hội nhập kinh tế quốc tế.
Kết luận
Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng khẳng định: "Kiến tạo – Kết nối – Kiểm chứng không chỉ là khẩu hiệu, mà là kỷ luật hành động. Kiến tạo để mở ra tương lai, kết nối để biến cơ hội thành nguồn lực và kiểm chứng để bảo đảm mọi nỗ lực đối ngoại đều phục vụ lợi ích thiết thực của đất nước, của người dân và doanh nghiệp."
Với nền tảng đối ngoại rộng mở và mạng lưới hợp tác đa dạng, ngoại giao kinh tế Việt Nam đang từng bước chuyển mình, hướng tới những giá trị bền vững trong bối cảnh thế giới đầy biến động.
