Mối quan hệ vốn thân thiết giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang đối mặt với thử thách lớn khi tiến trình hòa bình với Iran bước vào giai đoạn quyết định.
Những cuộc điện đàm căng thẳng
Theo các nguồn tin thân cận, những cuộc điện đàm thường xuyên giữa hai nhà lãnh đạo hiện không còn thân thiện như trước. Khi ông Trump nỗ lực làm trung gian chấm dứt chiến tranh với Iran, ông đã có những lời lẽ gay gắt với đối tác Israel.
Trong một cuộc điện đàm gần đây về Li Băng, ông Trump hỏi: "Tại sao ông lại phá hủy các tòa nhà? Hãy ngừng phá hủy các tòa nhà". Một cuộc gọi khác, ông Trump phàn nàn rằng suy thoái toàn cầu do chiến tranh có thể khiến ông bị so sánh với Herbert Hoover, Tổng thống Mỹ thời Đại suy thoái.
Bất đồng về chiến lược quân sự
Sự thất vọng của ông Trump đối với ông Netanyahu bùng phát trong bối cảnh Mỹ tìm cách chấm dứt chiến tranh với Iran, còn Israel muốn tiếp tục tấn công Hezbollah tại Li Băng. Một bản ghi nhớ cho thấy Tehran đồng ý mở cửa eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa và cho phép bán dầu, tạm hoãn đàm phán hạt nhân 60 ngày.
Các quan chức Israel bất ngờ trước lệnh ngừng bắn vì họ cho rằng ông Trump nghiêng về tấn công quân sự hơn là thỏa thuận. Ông Netanyahu liên tục đặt câu hỏi về độ tin cậy của Iran: "Ông Trump, ông sẽ xác minh điều đó như thế nào?"
Một quan chức cấp cao cho biết: "Thủ tướng Netanyahu nói với Tổng thống Trump lý do tại sao cần cho nổ một thứ gì đó, và Tổng thống lắng nghe". Khi ông Trump muốn mở lại eo biển Hormuz, ông Netanyahu khuyến khích "chờ đợi phía Iran" và tiếp tục tấn công.
Rạn nứt ngày càng sâu
Khi Mỹ chuẩn bị ký thỏa thuận với Iran, ông Netanyahu yêu cầu gặp khẩn cấp ông Trump. Các quan chức Israel được xem dự thảo thỏa thuận vài ngày sau đó. Bản chất thất thường trong quan hệ khiến ông Netanyahu thường chờ "cái gật đầu" của ông Trump nhưng đôi khi "ra tay" trước.
Ông Nathan Sachs, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông, nhận xét: "Ông Netanyahu lo ngại ông Trump quay lưng, nhưng cũng coi ông Trump là người dễ bị thuyết phục làm bất cứ điều gì, kể cả tấn công Iran".
Các quan chức Nhà Trắng đặt câu hỏi liệu ông Netanyahu có kéo dài chiến tranh để củng cố vị thế chính trị hay không. Ông Netanyahu đang đối mặt với cuộc bầu cử khó khăn, khi liên minh cánh hữu có nguy cơ mất đa số.
Món quà máy nhắn tin mạ vàng
Ông Netanyahu đã gặp ông Trump ít nhất 7 lần trong nhiệm kỳ, cố gắng thể hiện mối quan hệ thân thiết. Có lần ông Trump dẫn riêng ông Netanyahu tham quan phòng ngủ Lincoln tại Nhà Trắng. Ông Netanyahu gọi ông Trump là "Donald" - cách xưng hô thân mật hiếm có.
Đặc biệt, ông Netanyahu tặng ông Trump một máy nhắn tin mạ vàng tại Nhà Trắng, bản sao của thiết bị Israel dùng để hạ các thành viên Hezbollah. Israel cũng tặng máy nhắn tin làm từ vật liệu khác cho các quan chức cấp cao Mỹ.
Hợp tác quân sự nhưng khác biệt chiến lược
Hợp tác quân sữ giữa hai nước đạt mức chưa từng có trong chiến dịch Iran. Tướng lĩnh Israel tham gia phòng tác chiến Mỹ. Hàng chục máy bay tiếp nhiên liệu Mỹ đậu tại sân bay dân sự Israel. Phi công Israel nhận ra giọng nói đồng nghiệp Mỹ khi tiếp nhiên liệu trên không.
Tuy nhiên, ông Trump không muốn điều bộ binh đến Iran, tin rằng không quân có thể áp đảo Tehran. Khi chiến sự diễn ra, ông Trump hoài nghi về tuyên bố của ông Netanyahu và bác bỏ kế hoạch tấn công trên bộ.
Thủ tướng Netanyahu khuyến khích không kích cơ sở hạ tầng năng lượng Iran, nhưng một số cố vấn của ông Trump phản đối. Ông Netanyahu cũng phản đối thỏa thuận hạt nhân với Iran, cho rằng Tehran sẽ bí mật chế tạo bom.
Ông Trump nói với các nhà lãnh đạo Israel về mong muốn giải quyết bằng ngoại giao. Ông nói với ông Netanyahu rằng "bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ chắc chắn như thép". Sau các cuộc điện đàm, ông Trump thường hỏi các quan chức liệu ông Netanyahu có nói đúng sự thật hay không.
Điều khiến ông Trump bực bội nhất là Israel tiếp tục tấn công Li Băng bất chấp lệnh ngừng bắn. Có lúc, ông Trump đã dẫn các quan chức Israel và Li Băng vào phòng Bầu dục để làm trung gian hòa giải.
Văn phòng Thủ tướng Israel từ chối bình luận. Một quan chức Nhà Trắng khẳng định Tổng thống Trump có mối quan hệ đối tác tuyệt vời với ông Netanyahu và Israel, nhưng nói thêm: "Không quốc gia hay nhà lãnh đạo nào gây áp lực buộc Tổng thống Trump phải làm bất cứ điều gì".
