Mỹ và Iran đồng thời dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với eo biển Hormuz và các cảng của Iran sau khi ký kết thỏa thuận ngừng bắn. Washington cũng đề nghị đồng minh Israel tôn trọng thỏa thuận này.
Dỡ bỏ phong tỏa
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 18/6 thông báo các lực lượng Mỹ đã dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền ra vào các cảng biển và vùng duyên hải của Iran. Đây là một trong những điều kiện nằm trong thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, khi hai nước bước vào giai đoạn đàm phán tiếp theo trong vòng 60 ngày tới.
Về phía Iran, nước này cam kết cho phép các tàu chở dầu di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz, nơi từng chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu thế giới trước khi cuộc chiến bắt đầu. Thỏa thuận quy định Iran sẽ cho phép tàu thương mại quá cảnh qua eo biển Hormuz "chỉ trong vòng 60 ngày và không thu phí". Sau thời gian này, "các dịch vụ hàng hải và quản lý trong tương lai" sẽ do Iran cùng với Oman và các quốc gia Vùng Vịnh khác quyết định. Các quan chức Iran gợi ý rằng họ có thể áp đặt "phí dịch vụ" đối với tàu thuyền.
Tuy nhiên, việc khi nào các tàu thuyền thực sự bắt đầu qua lại eo biển Hormuz với số lượng lớn vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ do lo ngại về thủy lôi. CENTCOM cho biết Hải quân Mỹ vẫn duy trì sự hiện diện trong khu vực để đảm bảo các điều khoản của lệnh ngừng bắn được tuân thủ.
Đàm phán tiếp theo
Theo kế hoạch, sau khi ký kết Bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) trực tuyến, phái đoàn Mỹ và Iran sẽ tiếp tục đàm phán tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6 về các vấn đề tồn đọng. Tuy nhiên, người phát ngôn Nhà Trắng ngày 19/6 cho biết Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sẽ không đến Thụy Sĩ vào tối nay như kế hoạch vì lý do hậu cần chưa được giải quyết xung quanh giai đoạn tiếp theo của các cuộc đàm phán. "Chúng tôi mong muốn được bắt đầu các cuộc hội đàm kỹ thuật sớm nhất có thể", người phát ngôn nói thêm.
Trước đó, ông Vance đã lên tiếng bảo vệ MOU mà chính quyền ký kết với Iran. Ông cho biết Mỹ đang nắm "tất cả các quân bài" vào lúc này, đồng thời nhấn mạnh Iran sẽ không được hưởng lợi đáng kể cho đến khi nước này có thể "xác minh họ đang thay đổi hành vi của mình". Ông gọi động thái dỡ bỏ phong tỏa và cho phép dầu Iran đi qua là "không phải một lợi ích mới dành cho Iran". "Họ đã bán dầu trong rất nhiều, rất nhiều năm, từ rất lâu trước khi chúng tôi đặt lệnh phong tỏa. Chúng tôi đã áp đặt lệnh phong tỏa đó. Họ đã ngừng bán dầu, và giờ đây chúng tôi dỡ bỏ lệnh phong tỏa để thúc đẩy dòng chảy năng lượng tự do trên khắp thế giới", ông nói.
Những điểm chưa được giải quyết
Bản ghi nhớ 14 điểm đưa ra một bộ khung khái quát cho thỏa thuận, nhưng vẫn để lại một số điểm tranh chấp gai góc chưa được giải quyết. Ví dụ, văn kiện nói rằng lệnh ngừng bắn sẽ mở rộng sang cả Lebanon, điều này đòi hỏi sự hợp tác từ phía Israel, quốc gia không phải là bên tham gia thỏa thuận. Nó cũng nêu ra các kế hoạch thiết lập một quỹ trị giá 300 tỷ USD "cho việc tái thiết và phát triển kinh tế của Iran" với sự phối hợp của các đối tác khu vực - những chi tiết sẽ được phân loại và giải quyết trong vòng 60 ngày. Các chi tiết về việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống lại Iran và xử lý kho uranium làm giàu cao của nước này đều là một phần của những gì các nhà đàm phán hy vọng sẽ giải quyết trong hai tháng tới.
Israel và thỏa thuận
Phó Tổng thống Vance cho biết các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon đôi khi đã cản trở việc đạt được bước đột phá trong các cuộc đàm phán với Iran. Bình luận của ông được đưa ra trong bối cảnh Israel một lần nữa tuyên bố sẽ không rút quân khỏi Lebanon, bất chấp điểm đầu tiên của thỏa thuận Mỹ - Iran kêu gọi "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon". "Điều đó là không thể chấp nhận được. Israel cũng giống như những bên khác phải tôn trọng tiến trình hòa bình này, điều vốn dĩ về mặt bản chất là tốt cho họ và tốt cho toàn bộ khu vực", ông Vance nói. Ông nhấn mạnh thêm: "Nếu tôi ở trong nội các Israel, tôi có lẽ sẽ không tấn công đồng minh quyền lực duy nhất".
