Dù đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn từ ngày 8/4, lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran ngay từ đầu đã ở trong trạng thái mong manh, thậm chí nhiều lần rơi vào tình trạng “nguy kịch”. Trong tháng 5, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố lệnh ngừng bắn đang “phải thở máy” và đe dọa nối lại hành động quân sự. Đến ngày 7/6, loạt động thái tấn công qua lại giữa Iran và Israel tiếp tục đe dọa thỏa thuận. Dù ông Trump nỗ lực “dập lửa” để ngăn leo thang xung đột, nhưng tình hình vẫn chưa ổn định.
Lệnh ngừng bắn lỏng lẻo và thiếu cơ chế giám sát
Các lệnh ngừng bắn thường không có tính vĩnh viễn. Thỏa thuận ngày 8/4 giữa Mỹ và Iran nhằm tạm dừng xung đột để duy trì liên lạc và xây dựng lòng tin cho các cuộc đàm phán hòa bình sâu rộng hơn. Tuy nhiên, toàn văn thỏa thuận chưa từng được công bố, thậm chí văn bản chính thức không tồn tại. Các phát biểu công khai cho thấy thỏa thuận thiếu cơ chế bảo đảm tuân thủ và các biện pháp an ninh dài hạn.
Khi công bố lệnh ngừng bắn, ông Trump cho biết Mỹ đồng ý ngừng bắn hai tuần để đổi lấy việc Iran mở lại eo biển Hormuz, nhưng không nêu rõ cách giám sát hay xác định hành vi vi phạm. Nhiều nhà phân tích cho rằng ông Trump ưu tiên các thỏa thuận giao dịch nhanh chóng hơn là các thỏa thuận bền vững. Một số ý kiến cho rằng việc ông vội vàng tuyên bố xung đột đã được giải quyết khiến lệnh ngừng bắn trở thành “ngoại giao trình diễn”.
Vấn đề Lebanon bị xem nhẹ
Tình hình càng phức tạp hơn khi xung đột Israel - Lebanon có mối liên hệ chặt chẽ với cuộc khủng hoảng tại Iran. Iran tuyên bố bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Mỹ cũng phải bao gồm ngừng chiến tại Lebanon. Quân đội Iran lần đầu tiên can dự trực tiếp hỗ trợ Hezbollah vào đêm 7/6, nhằm bảo đảm mặt trận Lebanon và Iran gắn kết, trong khi Mỹ và Israel tìm cách tách biệt hai chiến trường.
Theo ông Trita Parsi, đồng sáng lập Viện Quincy, phản ứng của Iran cho thấy sự thay đổi lớn trong chính sách phòng thủ tại Trung Đông. Tehran quyết thiết lập tuyến răn đe mới bao quanh Lebanon. Việc Mỹ không nghiêm túc nhìn nhận vấn đề Lebanon trong quá trình đàm phán với Iran đã đặt ra nguy cơ mới. Các đòn tấn công của Iran vào Israel gửi thông điệp cứng rắn: Iran sẽ đáp trả nếu Israel tiếp tục tấn công Lebanon. Dù Iran kiềm chế không đáp trả quyết liệt, các cuộc tấn công nhỏ lẻ của Israel vào Lebanon vẫn khiến tình hình có nguy cơ leo thang.
Mỹ bất lực trước Israel
Theo Al Jazeera, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có xu hướng muốn cuộc chiến tiếp diễn để củng cố hình ảnh “lãnh đạo cứng rắn” trước cử tri. Các cuộc tấn công trả đũa Israel vào Iran và Lebanon không chỉ vì muốn tiếp tục chiến sự, mà còn do hình ảnh của ông Netanyahu bị ảnh hưởng khi bị cho là phải làm theo chỉ đạo của ông Trump. Thông tin rò rỉ về cuộc điện đàm giữa hai nhà lãnh đạo cho thấy ông Trump đã khiển trách ông Netanyahu, yêu cầu dừng mở rộng quân sự, không tấn công đáp trả Iran và ngừng tấn công Lebanon. Điều này khiến ông Netanyahu mất thể diện trong mắt công chúng Israel, vốn xây dựng sự nghiệp chính trị dựa trên hình ảnh cứng rắn và sẵn sàng thách thức Mỹ.
Nhiều người Israel kỳ vọng ông Netanyahu sẽ có bước đi bất ngờ để phá vỡ đàm phán Mỹ - Iran. Với cuộc bầu cử cuối năm nay, ông cần làm hài lòng cử tri để duy trì quyền lực. Ông Ori Goldberg, nhà phân tích chính trị Israel, cho rằng quan hệ Mỹ - Israel đang ở trạng thái căng thẳng sau khi ông Netanyahu phớt lờ lời kêu gọi của ông Trump. Những phát biểu cứng rắn của ông Trump không còn hiệu quả, đặt ra câu hỏi về đòn bẩy ảnh hưởng của Mỹ đối với các bên. Mỗi đòn tấn công của Israel đều gia tăng áp lực lên tiến trình đàm phán, khiến khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran trong thời gian tới trở nên khó khăn.
