Iran chính thức công bố kế hoạch thu phí đối với tàu thuyền của các nước phương Tây khi đi qua eo biển Hormuz – tuyến đường biển chiến lược nối liền Vùng Vịnh với Ấn Độ Dương. Động thái này được xem là biện pháp đáp trả các lệnh trừng phạt kinh tế từ Mỹ và đồng minh, đồng thời khẳng định chủ quyền của Tehran đối với khu vực biển then chốt.
Chi tiết cơ chế thu phí mới
Theo thông báo từ Bộ Ngoại giao Iran, mức phí sẽ được tính dựa trên trọng tải và loại hàng hóa của tàu. Các tàu chở dầu và khí hóa lỏng sẽ chịu mức phí cao nhất do tầm quan trọng chiến lược của nguồn năng lượng này. Cụ thể, mỗi tàu chở dầu thô sẽ phải nộp phí 15.000 USD, trong khi tàu container thương mại có mức 5.000 USD. Các tàu quân sự phương Tây dự kiến sẽ bị miễn phí theo luật biển quốc tế, nhưng phải đăng ký trước 48 giờ.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran, ông Nasser Kanaani, nhấn mạnh: “Đây là quyền hợp pháp của Iran nhằm bảo vệ an ninh hàng hải và bù đắp chi phí giám sát, an toàn tại eo biển Hormuz. Chúng tôi sẽ áp dụng dần dần và ưu tiên thương lượng với các nước liên quan.”
Phản ứng quốc tế
Mỹ và các đồng minh châu Âu lập tức lên án kế hoạch này, cho rằng nó vi phạm quyền tự do đi lại trên biển. Hải quân Mỹ tuyên bố sẽ tiếp tục tuần tra để đảm bảo an ninh hàng hải. Trong khi đó, Nga và Trung Quốc giữ lập trường trung lập, kêu gọi các bên đối thoại. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cảnh báo rằng việc áp phí có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng dầu mỏ toàn cầu, vốn phụ thuộc tới 20% lượng dầu đi qua eo biển này.
Tác động kinh tế
Các nhà phân tích dự báo giá dầu có thể tăng thêm 3-5 USD/thùng nếu Iran thực thi nghiêm ngặt cơ chế thu phí. Nhật Bản và Hàn Quốc – hai nước nhập khẩu dầu lớn từ Trung Đông – đã bày tỏ lo ngại và đề nghị Iran xem xét lại. Ngược lại, Iran kỳ vọng sẽ thu về hàng trăm triệu USD mỗi năm từ khoản phí này, bù đắp cho các tổn thất do trừng phạt.
Bối cảnh chính trị
Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Iran và phương Tây sau khi Tehran đẩy mạnh làm giàu urani. Trước đó, Iran đã cảnh báo sẽ đóng cửa eo biển Hormuz nếu bị tấn công. Việc áp phí được xem như một biện pháp ngoại giao kinh tế thay vì quân sự. Chuyên gia cho rằng đây là chiến thuật gây sức ép để Iran có thế mạnh trong đàm phán hạt nhân.
