Iran và Mỹ tái khởi động đàm phán hạt nhân tại Oman giữa làn sóng căng thẳng
Cuộc họp ngày 6-2 tại Oman đánh dấu vòng đàm phán đầu tiên giữa Iran và Mỹ kể từ sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran vào mùa hè năm 2025. Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong một tuyên bố trên chuyên cơ Không lực Một, nhận định rằng "Iran có vẻ rất muốn đạt được một thỏa thuận. Chúng ta phải xem thỏa thuận đó là gì". Tuy nhiên, bầu không khí đàm phán vẫn còn đầy thách thức do lịch sử xung đột giữa hai bên.
Bối cảnh căng thẳng và những tuyên bố gay gắt
Cuộc đối thoại diễn ra trong bối cảnh quân đội Mỹ tăng cường lực lượng tại Trung Đông và sau khi ông Trump đe dọa tấn công Iran nếu nước này sử dụng vũ lực gây chết người nhắm vào người biểu tình hoặc từ chối ký kết thỏa thuận hạt nhân. Trước thềm đàm phán, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh rằng Iran "bước vào ngoại giao với đôi mắt mở to và ký ức vững vàng về năm vừa qua", đồng thời khẳng định thiện chí nhưng vẫn đứng vững trên các quyền lợi của mình.
Tuy nhiên, ngôn từ từ cả hai phía vẫn còn khá gay gắt. Ông Trump, chỉ một ngày trước đó, đã cảnh báo lãnh đạo tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei "nên rất lo lắng" và tuyên bố một "hạm đội lớn" của Mỹ đang hướng về phía Iran. Trong các cuộc họp tại Oman, ông Araghchi và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã tham gia cùng Jared Kushner, con rể của ông Trump, với sự hiện diện của Tư lệnh Bộ Chỉ huy trung tâm Mỹ, đô đốc Brad Cooper.
Phạm vi đàm phán và những bất đồng sâu sắc
Phạm vi các cuộc đối thoại vẫn chưa rõ ràng, với hai bên có quan điểm trái ngược. Phía Iran khẳng định chỉ muốn thảo luận các vấn đề liên quan đến chương trình hạt nhân, trong khi Mỹ yêu cầu mở rộng sang các chủ đề như tên lửa đạn đạo, lực lượng ủy nhiệm vũ trang và các cuộc biểu tình gần đây. Về vấn đề hạt nhân, điểm tranh chấp chính là mức độ làm giàu uranium, với Iran đề nghị thiết lập biện pháp kiểm soát để đảm bảo không vũ khí hóa, đổi lại yêu cầu dỡ bỏ lệnh trừng phạt.
Sau khi đàm phán kết thúc, Mỹ đã thông báo triển khai lệnh trừng phạt mới với dầu mỏ Iran và 14 tàu vận chuyển dầu, đồng thời tái bố trí vũ khí hạng nặng như nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln đến gần Iran hơn, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ chiến tranh. Các quốc gia trong khu vực đã nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng và ngăn chặn một cuộc tấn công tiềm tàng.
Thách thức từ lịch sử và cảnh báo từ Iran
Ông Araghchi nhấn mạnh rằng "tình trạng mất lòng tin rất sâu sắc" giữa Washington và Tehran tạo ra thách thức lớn cho đàm phán, đòi hỏi phải vượt qua bầu không khí này trước khi thiết kế khuôn khổ đối thoại mới. Giáo sư Seyed Mohammad Marandi từ Đại học Tehran lưu ý rằng Iran "không lạc quan và không ngây thơ" về Mỹ, do Washington đã liên tục thay đổi mục tiêu trong quá khứ.
Iran cũng đã cảnh báo rằng phản ứng với bất kỳ cuộc tấn công nào trong tương lai sẽ không "kiềm chế" như trước đây. Tehran sở hữu hàng nghìn tên lửa và máy bay không người lái có thể nhắm vào quân đội Mỹ ở Trung Đông, cùng mạng lưới lực lượng ủy nhiệm rộng khắp có khả năng gây gián đoạn tại eo biển Hormuz. Trong cuộc tấn công tháng 6-2025, Iran đã phát động một đợt tên lửa chưa từng có vào căn cứ không quân al-Udeid tại Qatar.
Cuộc đàm phán này, dù đầy thách thức, vẫn được coi là một khởi đầu tốt đẹp trong bối cảnh lo ngại về xung đột nếu thất bại. Sự tham gia của Oman với vai trò trung gian, tương tự các vòng đàm phán trước đây, cho thấy nỗ lực duy trì đối thoại giữa hai cường quốc đang đối đầu.
