Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 10/6 đã ra lệnh tấn công thêm nhiều mục tiêu của Iran, chỉ vài giờ sau khi cáo buộc Tehran “câu giờ” và không muốn đạt thỏa thuận. Động thái này cho thấy Washington muốn gia tăng sức ép lên Tehran thông qua chiến lược “đàm phán bằng bom đạn”.
Chiến lược “đàm phán bằng bom đạn” của Mỹ
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth giải thích rằng Washington đang “gửi đi tín hiệu rõ ràng” tới giới lãnh đạo Iran và hy vọng “cải thiện” vị thế đàm phán của mình. “Nếu chúng ta phải đàm phán bằng bom đạn, thì chúng ta sẽ đàm phán bằng bom đạn”, ông nói. Các cuộc không kích mới nhằm vào các năng lực giám sát quân sự, hệ thống liên lạc và tài sản phòng không của Iran, với mục tiêu làm suy yếu khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của Tehran.
Tác động của các cuộc không kích
Giới phân tích sẽ đánh giá liệu các đòn tấn công này có làm thu hẹp các lựa chọn của Iran và thay đổi lập trường đàm phán của nước này hay không. Tuy nhiên, rủi ro hiện nay là chiến dịch mới đang kéo dài một mô hình vốn đã khiến ông Trump không hài lòng. Dù quân đội Mỹ liên tục giành được lợi thế chiến thuật, các biện pháp cứng rắn vẫn chưa mang lại kết quả như mong muốn.
Phản ứng của Iran
Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Amir Saeid Iravani phát biểu: “Không thể đạt được bất kỳ thỏa thuận bền vững nào thông qua việc sử dụng vũ lực”. Iran dường như muốn cho thế giới thấy rằng nước này không thể bị ném bom để buộc phải quay lại bàn đàm phán. Giới quan sát nhận định, Washington càng gia tăng sức ép quân sự thì càng khiến giới lãnh đạo Iran cứng rắn hơn, đồng thời củng cố niềm tin rằng không thể tin tưởng ông Trump trong bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai.
Tính toán của ông Trump
Các chuyên gia chỉ ra ba yếu tố chi phối cuộc xung đột: Thứ nhất, ông Trump ngày càng thất vọng vì Tehran không chấp nhận các điều kiện về mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chương trình hạt nhân. Thứ hai, ông tin rằng chỉ có biện pháp cứng rắn mới buộc đối thủ đạt thỏa thuận. Thứ ba, ông sẵn sàng sử dụng vũ lực ngay cả khi đàm phán đang ở thời điểm nhạy cảm.
Đợt không kích mới diễn ra sau khi các nhà đàm phán Qatar tới Iran để thu hẹp khác biệt trong bản ghi nhớ giữa hai bên. Trước đó, ông Trump đã từng bỏ qua các tiến trình ngoại giao, dẫn đến các cuộc ném bom tầm xa và cuộc chiến với Israel.
Iran khó nhượng bộ?
Mỗi lần ông Trump sử dụng thêm vũ lực, nguy cơ xung đột leo thang lại gia tăng. Hạ nghị sĩ Jim Himes cảnh báo Iran có thể tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng tại UAE hoặc Qatar để trả đũa, hoặc yêu cầu lực lượng Houthi cắt đứt các tuyến xuất khẩu dầu qua biển Đỏ, dẫn đến giá xăng dầu tăng cao tại Mỹ.
Các cuộc tấn công mới khoét sâu rạn nứt trong lệnh ngừng bắn mong manh. Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn hiện nay giống một sự hiểu ngầm rằng hai bên sẽ giữ các cuộc tấn công dưới một ngưỡng nhất định. Iran tin rằng họ đang nắm lợi thế nhờ siết phong tỏa Hormuz, gây thiệt hại cho kinh tế toàn cầu và tạo áp lực chính trị lên ông Trump.
Dù các chuyên gia cho rằng Iran không thể mãi chống chịu thiệt hại kinh tế, hiện chưa có dấu hiệu Tehran đã tới ngưỡng không thể chịu đựng được. Điều này lý giải vì sao Tehran chưa nhượng bộ rõ ràng. Nếu Mỹ không thay đổi được suy nghĩ của Iran rằng họ đang nắm ưu thế, Tehran sẽ khó chấp nhận thỏa thuận có lợi cho Washington.
Ngay cả khi đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz, đó mới chỉ là bước khởi đầu cho nhiều tuần hoặc nhiều tháng đàm phán tiếp theo về chương trình hạt nhân và dỡ bỏ trừng phạt.
