Dù đóng vai trò không thể thay thế trong hệ thống quản trị toàn cầu, Liên hợp quốc (LHQ) đang phải đối mặt với vô vàn khó khăn chưa từng có. Sự cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các nước lớn, nguồn kinh phí hạn hẹp, cùng các cuộc khủng hoảng về khí hậu, nhân đạo, y tế và an ninh diễn ra đồng thời đã đẩy tổ chức này vào tình thế khó khăn chưa từng thấy.
Bối cảnh mới đặt ra những thách thức chưa từng có về khủng hoảng niềm tin và tài chính. Do đó, cuộc đua tìm kiếm tân Tổng Thư ký không chỉ đơn thuần là thay đổi nhân sự cấp cao, mà còn mở ra một chương phát triển mới, gắn liền với những cải cách sâu rộng về hoạt động và tổ chức bộ máy. Người được chọn vào “ghế nóng” sẽ phải gánh vác sứ mệnh nâng cao hình ảnh, vị thế, tiếng nói và định hình tương lai của LHQ.
Bốn ứng cử viên cho vị trí Tổng Thư ký
Tại các phiên đối thoại về vị trí Tổng Thư ký do LHQ tổ chức, cả bốn ứng cử viên đều nhấn mạnh mục tiêu cải tổ và xây dựng một tổ chức hiện đại, hiệu quả và đáng tin cậy. Bốn ứng cử viên bao gồm: bà Michelle Bachelet, cựu Tổng thống Chile, nguyên Cao ủy Nhân quyền LHQ; ông Rafael Grossi, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế; ông Macky Sall, cựu Tổng thống Senegal; và bà Rebeca Grynspan, nhà kinh tế học, cựu Phó Tổng thống Costa Rica.
Theo quy định, ứng cử viên phải được Hội đồng Bảo an LHQ giới thiệu và được Đại hội đồng thông qua. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa các nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an đang bị chi phối mạnh bởi cạnh tranh thương mại Mỹ-Trung, xung đột tại Ukraine, chiến sự Trung Đông... khiến các nước khó đạt được thỏa hiệp trong lựa chọn.
Thách thức cải tổ Hội đồng Bảo an
Cải tổ LHQ, đặc biệt là Hội đồng Bảo an, là một nhiệm vụ khó khăn. Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres từng nhiều lần kêu gọi cải cách đáng kể, mở rộng cơ quan này để tăng tính đại diện. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng bày tỏ ủng hộ việc trao ghế thường trực cho châu Phi trong Hội đồng Bảo an. Châu Phi là khu vực có nhiều vấn đề nằm trong chương trình nghị sự của Hội đồng Bảo an, nhưng lại không có ghế thường trực, điều bị cho là không phù hợp với thực tế địa chính trị hiện nay.
Sáng kiến UN80 và con đường phía trước
LHQ đang triển khai sáng kiến UN80 về cải cách toàn diện, đánh dấu những bước khởi đầu của một hành trình dài. Để hiện thực hóa sáng kiến này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nước và cam kết chính trị mạnh mẽ để duy trì động lực cải cách. Người kế nhiệm ông Antonio Guterres sẽ phải đối mặt với nhiều nhiệm vụ khó khăn: vừa xử lý các thách thức như biến động địa chính trị, gia tăng xung đột, biến đổi khí hậu, chuyển đổi công nghệ nhanh chóng, vừa thúc đẩy cải cách và định hình tương lai tươi sáng hơn cho tổ chức này.
