Tình hình an ninh tại khu vực Eo biển Hormuz tiếp tục căng thẳng khi ngày 3/6, nhiều tiếng nổ lớn được ghi nhận tại đảo Qeshm - một địa điểm chiến lược nằm ngay trong lòng tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% tổng lượng dầu mỏ toàn cầu. Nguyên nhân các vụ nổ đến nay vẫn chưa được xác định, nhưng sự kiện này đã ngay lập tức thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế trong bối cảnh khu vực đang chứa đựng nhiều ngòi nổ tiềm ẩn.
Phản ứng quân sự và tuyên bố trái chiều
Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho hay, lực lượng Mỹ đã tiến hành tấn công một trạm kiểm soát quân sự của Iran trên đảo Qeshm gần Eo biển Hormuz, nhằm đáp trả các cuộc tấn công mà Washington cáo buộc Tehran thực hiện nhằm vào các mục tiêu trong khu vực. Đáp lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ tại Bahrain. Tuy nhiên, CENTCOM khẳng định đã vô hiệu hóa thành công các cuộc tấn công này.
Cũng theo CENTCOM, lực lượng Mỹ đã vô hiệu hóa một tàu chở dầu mang cờ Botswana cố tình di chuyển về phía đảo Kharg của Iran. Thủy thủ đoàn liên tục phớt lờ các cảnh báo và không tuân thủ chỉ dẫn của lực lượng Mỹ trong suốt 24 giờ. Đáp lại, một máy bay quân sự Mỹ đã phóng tên lửa Hellfire vào khoang động cơ tàu, khiến con tàu hoàn toàn mất khả năng hoạt động. Đây là tàu thứ sáu bị Mỹ vô hiệu hóa kể từ khi Washington triển khai lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran hồi tháng 4.
Trừng phạt kinh tế và ngoại giao
Bộ Tài chính Mỹ công bố lệnh trừng phạt nhắm vào Nobitex - sàn giao dịch tiền điện tử lớn nhất Iran - với cáo buộc đây là mắt xích then chốt trong một hệ thống tài chính phục vụ nước Cộng hòa Hồi giáo. Nobitex bác bỏ toàn bộ cáo buộc, khẳng định không có bất kỳ liên hệ nào với các hoạt động tài chính bất hợp pháp của Nhà nước Iran.
Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio tuyên bố không cấp phép cho bất kỳ cá nhân nào có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tham gia phái đoàn Iran tới Mỹ nhân dịp World Cup 2026. Động thái này cho thấy Washington tiếp tục siết chặt các biện pháp ngoại giao đối với Tehran.
Những tuyên bố trái ngược về đàm phán
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington và Iran vẫn duy trì các cuộc trao đổi thường xuyên. Ông chủ Nhà Trắng bác bỏ thông tin cho rằng Tehran đã ngừng liên lạc với Mỹ liên quan các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon. Trước đó, Hãng thông tấn Tasnim đưa tin nhóm đàm phán của Iran đã quyết định dừng mọi hoạt động trao đổi với Mỹ thông qua các nước trung gian để phản đối những hoạt động quân sự của Israel nhằm vào các mục tiêu của lực lượng Hezbollah tại Lebanon. Một số quan chức Iran cũng cho rằng Mỹ không thực hiện đầy đủ các cam kết liên quan thỏa thuận ngừng bắn giữa hai nước.
Trong khi đó, Bộ trưởng Rubio bày tỏ hy vọng có thể sớm đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột. Phát biểu trước Ủy ban Đối ngoại của Thượng viện Mỹ, ông Rubio cho rằng triển vọng đạt được thỏa thuận vẫn hiện hữu và có thể xuất hiện trong thời gian tới.
Điều kiện để dỡ bỏ phong tỏa Eo biển Hormuz
Về Eo biển Hormuz, Bộ trưởng Rubio nêu rõ Mỹ áp dụng các biện pháp hạn chế đối với hoạt động hàng hải và cảng biển của Iran sau khi Tehran thực hiện các biện pháp kiểm soát tại eo biển chiến lược này. Người đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ cho biết Washington sẽ chấm dứt phong tỏa khi Iran thực hiện cam kết mở lại Eo biển Hormuz, bảo đảm các tàu thương mại được tự do đi lại và không phải trả các khoản phí quá cảnh. Theo Bộ trưởng Rubio, việc khôi phục hoàn toàn hoạt động lưu thông qua tuyến hàng hải chiến lược này là điều kiện tiên quyết để các bên tiếp tục thúc đẩy tiến trình giải quyết khủng hoảng.
Ông Rubio nêu rõ sau khi tuyến hàng hải chiến lược này được khôi phục hoàn toàn, Mỹ và Iran sẽ bước vào giai đoạn đàm phán tiếp theo về chương trình hạt nhân của Tehran. Nội dung thương lượng sẽ tập trung vào số lượng urani được làm giàu ở mức cao, các giới hạn lâu dài đối với hoạt động làm giàu urani và khả năng loại bỏ lượng vật liệu hạt nhân hiện có. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ cho rằng các vấn đề kỹ thuật liên quan chương trình hạt nhân Iran sẽ cần từ 30 đến 90 ngày để các chuyên gia hai bên xử lý và xây dựng cơ chế thực hiện cụ thể.
Khả năng nới lỏng trừng phạt
Đề cập khả năng nới lỏng trừng phạt, Bộ trưởng Rubio khẳng định mọi biện pháp giảm nhẹ đều phải gắn với các bước đi cụ thể của Iran. Theo ông Rubio, các lệnh trừng phạt được áp đặt chủ yếu do chương trình hạt nhân của Tehran và chỉ có thể được cân nhắc điều chỉnh nếu Iran thực hiện đầy đủ các cam kết đạt được trong tiến trình đàm phán.
