Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, được Quốc hội Mỹ thông qua vào năm 1973, quy định rõ ràng rằng Tổng thống chỉ có thể sử dụng lực lượng quân đội Mỹ trong vòng 60 ngày mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội. Cuộc chiến với Iran, vốn không được Tổng thống Donald Trump xin phép Quốc hội, sẽ chạm mốc 60 ngày vào ngày 1/5 tới. Hiện vẫn chưa rõ điều gì sẽ xảy ra sau mốc thời gian này.
Đạo luật bị thử thách
Theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, tiến trình đối với các cuộc chiến không được Quốc hội thông qua bao gồm ba mốc chính. Mốc đầu tiên là 48 giờ, yêu cầu Tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ kể từ khi chính thức triển khai lực lượng vào "tình huống thù địch". Mốc thứ hai là 60 ngày, khi Tổng thống cần được Quốc hội phê chuẩn để tiếp tục sử dụng vũ lực. Mốc cuối cùng là 30 ngày gia hạn thêm cho chiến dịch, nếu Tổng thống cho rằng cần thêm thời gian để đảm bảo an toàn cho binh sĩ rút quân.
Hiện có sự bất đồng trong Quốc hội Mỹ về các mốc thời gian chính xác trong chiến dịch tại Iran. Một số ý kiến cho rằng mốc 60 ngày phải tính từ thời điểm chiến sự chính thức nổ ra vào ngày 28/2, như vậy mốc 60 ngày sẽ là ngày 29/4. Trong khi đó, số khác cho rằng phải tính từ thời điểm Nhà Trắng chính thức thông báo về chiến dịch với Quốc hội vào ngày 2/3, khi đó mốc 60 ngày sẽ rơi vào ngày 1/5.
Một số nghị sĩ Cộng hòa lại cho rằng chiến sự Iran đang trong thời gian ngừng bắn, vì vậy không thể tính quãng thời gian ngừng bắn này vào quãng 60 ngày. Nhiều nghị sĩ Dân chủ cũng thừa nhận cách tính các mốc thời gian hiện khá phức tạp. "Bạn không thể tính cả thời gian diễn ra lệnh ngừng bắn. Chúng tôi đang nỗ lực để các bên ngồi lại đối thoại với nhau", Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa Brian Fitzpatrick nói với CNN.
Trong nhiều năm qua, đã có các vụ kiện từ các nghị sĩ Mỹ xung quanh việc chính quyền sử dụng vũ lực theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, nhưng tòa án tại Mỹ chưa từng đưa ra phán quyết về tính hợp hiến của đạo luật.
Cách các Tổng thống Mỹ lách luật
Trên thực tế, các Tổng thống Mỹ đã tìm nhiều cách để kéo dài hoạt động quân sự vượt quá mốc 60 ngày mà không cần sự thông qua của Quốc hội. Tuy nhiên, theo Trung tâm Hiến pháp Quốc gia Mỹ và Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, chưa có chiến dịch quân sự nào của Mỹ trước đây có quy mô và mức độ nghiêm trọng như cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran hiện nay.
Về lý thuyết, Quốc hội Mỹ có thể thu hồi quyền tiến hành chiến tranh của Tổng thống bất kỳ lúc nào, nhưng trong thực tế, các nỗ lực gần đây của đảng Dân chủ tại Quốc hội đều không thành công. Nhiều Tổng thống Mỹ, bao gồm ông Trump, từng cho rằng Đạo luật Quyền lực Chiến tranh là vi hiến. Đạo luật này cũng chưa từng được đem ra áp dụng để buộc chấm dứt chiến dịch quân sự nào do Tổng thống Mỹ tiến hành.
Chiến dịch Lebanon của Tổng thống Reagan
Năm 1982, Tổng thống Ronald Reagan triển khai lực lượng thủy quân lục chiến tới Lebanon với danh nghĩa thực hiện sứ mệnh gìn giữ hòa bình quốc tế. Một năm sau, ông Reagan mới chính thức kích hoạt chiến dịch quân sự tại Lebanon khi bắt đầu có binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Lúc đó, ông cho phép lực lượng Mỹ sử dụng "các biện pháp tự vệ mang tính tấn công". Sau khi ông Reagan chính thức thông báo cho Quốc hội về chiến dịch tại Lebanon vào năm 1983, một cuộc tranh luận đã nổ ra giữa chính quyền và Quốc hội. Cuối cùng, các nhà lập pháp đã đồng ý cho lực lượng Mỹ triển khai thêm 18 tháng. Chỉ vài ngày sau quyết định đó, một vụ đánh bom liều chết đã khiến 241 lính thủy đánh bộ Mỹ thiệt mạng tại một doanh trại ở Beirut.
Chiến dịch Libya của Tổng thống Obama
Năm 2011, Tổng thống Barack Obama lập luận rằng chiến dịch tại Libya không xuất hiện "tình huống thù địch" theo định nghĩa của đạo luật, nên không thể áp dụng đạo luật, do phần lớn hoạt động tác chiến do các đồng minh trong NATO đảm nhận. Ông Obama đã bác bỏ ý kiến của các luật sư trong Bộ Tư pháp, tiếp tục duy trì sự tham gia của lực lượng Mỹ trong chiến dịch của NATO tại Libya hơn 60 ngày mà không có sự chấp thuận của Quốc hội. Ông đã cử luật sư cấp cao của Bộ Ngoại giao, Harold Koh, tới điều trần trước Quốc hội để đưa ra các lý do cho thấy đạo luật không thể áp dụng. Chính quyền Obama lập luận rằng chiến dịch không đặt lực lượng Mỹ vào tình trạng "tham chiến", lực lượng Mỹ không gặp nguy hiểm vì phần lớn nhiệm vụ nguy hiểm được thực hiện bằng UAV hoặc do lực lượng đồng minh NATO đảm nhận. Cách lập luận này đã được chính quyền Trump viện dẫn vào năm ngoái, khi ông Trump ra lệnh cho quân đội Mỹ đánh chìm các tàu bị nghi vận chuyển ma túy vào Mỹ. Chiến dịch kéo dài hơn 60 ngày và được ông Trump gọi là "cuộc chiến" của Mỹ, nhưng ông sử dụng lập luận khiến Quốc hội không thể áp dụng Đạo luật Quyền lực Chiến tranh.
Chiến dịch Kosovo của Tổng thống Clinton
Năm 1999, Tổng thống Bill Clinton duy trì lực lượng Mỹ tại Kosovo quá 60 ngày mà không có phê chuẩn chính thức từ Quốc hội. Lực lượng Mỹ được huy động trong khuôn khổ thực hiện sứ mệnh gìn giữ hòa bình. Ông Clinton cho rằng Quốc hội đã "ngầm đồng ý" với chiến dịch thông qua việc cấp ngân sách, đồng thời đặt ra các giới hạn về thời điểm sử dụng ngân sách đó.
Chiến dịch Iran hiện tại
Với chiến dịch Iran hiện nay, ông Trump có thể cho rằng do đã có lệnh ngừng bắn, các hành động thù địch đã chấm dứt, "đồng hồ" tính các mốc thời gian cần được thiết lập lại. Trong khi đó, các nghị sĩ Cộng hòa nhìn chung chưa thể hiện sự phản đối mạnh mẽ đối với Tổng thống trong vấn đề Iran. Tuy nhiên, mốc 60 ngày vẫn sẽ là thời điểm nhạy cảm trên chính trường Mỹ. Các nghị sĩ Cộng hòa cho đến nay vẫn duy trì được sự đoàn kết nội bộ, ngăn chặn những cuộc bỏ phiếu mà đảng Dân chủ liên tục thúc đẩy tại Quốc hội xung quanh chiến dịch Iran. Ngoài ra, có một luật bất thành văn rằng các thành viên trong đảng sẽ hạn chế công khai chỉ trích Tổng thống trong thời chiến. Ngay cả những nghị sĩ không ủng hộ cuộc chiến tại Iran cũng từ chối bỏ phiếu chống lại ông Trump tại Quốc hội, do lo ngại các động thái này có thể bị đối thủ chính trị lợi dụng, cũng như nguy cơ phải đối mặt với sự trả đũa từ Tổng thống. Tuy vậy, nhiều nguồn tin từ đảng Cộng hòa thừa nhận với CNN rằng mốc 60 ngày có thể trở thành bước ngoặt, chứng kiến sự lung lay về mức độ thống nhất trong nội bộ đảng Cộng hòa đối với vấn đề Iran.
