Xung đột giữa Mỹ và Iran đang bước vào một giai đoạn mới đầy rủi ro, khi cả hai bên đều cố gắng gây áp lực và đáp trả các hành động khiêu khích nhưng không muốn leo thang thành chiến tranh toàn diện. Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran sẽ phải "trả giá" nếu không đạt được thỏa thuận, trong khi các cuộc đối đầu quân sự ngày càng gia tăng.
Leo thang căng thẳng tại eo biển Hormuz
Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy chiến lược vận chuyển phần lớn dầu mỏ thế giới, đang trở thành tâm điểm của xung đột. Các cuộc đụng độ giữa máy bay quân sự Mỹ và máy bay không người lái cùng tàu cao tốc của Iran diễn ra thường xuyên, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra xung đột lớn. Mỹ cáo buộc máy bay không người lái của Iran đã bắn hạ một trực thăng Apache, dẫn đến các cuộc tấn công trả đũa của Lầu Năm Góc. Iran ban đầu cho rằng vụ việc là "tai nạn", sau đó phóng tên lửa và máy bay không người lái tấn công các đồng minh của Mỹ ở Vùng Vịnh và Jordan.
Nỗ lực kiềm chế và nguy cơ vượt quá tầm kiểm soát
Ba ngày giao tranh gần đây được xem là leo thang nghiêm trọng nhất kể từ khi ông Trump tuyên bố ngừng bắn hồi tháng 4. Cả hai bên đều cố gắng thiết lập các thông số ngừng bắn và giành thêm đòn bẩy thông qua các cuộc tấn công, nhưng chuyên gia Dina Esfandiary từ Bloomberg Economics nhận định: "Mặc dù hai bên đều không muốn, nhưng tôi nghĩ cả hai đều sẵn sàng tiếp tục chiến sự."
Đàm phán ngoại giao bế tắc
Các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh vẫn chưa có tiến triển, bất chấp những tuyên bố của Tổng thống Trump về việc "sắp đạt được thỏa thuận". Ông Trump bày tỏ sự thất vọng: "Họ đã mất quá nhiều thời gian để đàm phán một thỏa thuận lẽ ra sẽ rất tốt cho họ, giờ thì họ sẽ phải trả giá." Theo Fox News, ông Trump đang xem xét ra lệnh tấn công mới vào các cây cầu và nhà máy điện của Iran.
Áp lực kinh tế và quân sự
Mỹ tập trung vào áp lực kinh tế thông qua phong tỏa các cảng của Iran, trong khi Tehran đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz bằng máy bay không người lái và tàu cao tốc. Vụ trực thăng Apache bị rơi ngoài khơi Oman tối 8/6 được cho là do máy bay không người lái của Iran, nhưng Tehran phủ nhận cố tình nhắm mục tiêu. Hai thành viên phi hành đoàn đã được giải cứu sau nhiều giờ trên biển.
Rủi ro từ học thuyết phòng thủ Iran
Các nhà phân tích an ninh cho rằng vụ việc cho thấy rủi ro từ học thuyết phòng thủ của Iran, khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trao quyền tự quyết cho các chỉ huy trên mặt đất. Điều này có thể dẫn đến những hành động vượt quá tầm kiểm soát, đẩy xung đột lên ngưỡng nguy hiểm.
Lợi thế chiến lược của Iran
Dù chịu tổn thất nặng nề về quân sự và kinh tế, Iran vẫn có đòn bẩy mới nhờ kiểm soát eo biển Hormuz và năng lực răn đe các cơ sở năng lượng Vùng Vịnh. Các nhà trung gian hòa giải cho biết những nỗ lực ngoại giao chưa mang lại kết quả do hai bên bất đồng về viện trợ tài chính và hạn chế chương trình hạt nhân.
Mục tiêu tối thiểu và tương lai xung đột
Mục tiêu tối thiểu hiện nay là một bản ghi nhớ ngừng giao tranh, mở eo biển và thiết lập đàm phán về các vấn đề khó khăn hơn. Tuy nhiên, việc thiếu tiến triển khiến Mỹ và Iran vẫn mắc kẹt trong xung đột cấp thấp, không bên nào muốn bị coi là "thua cuộc". Theo Wall Street Journal, tình hình hiện tại tiềm ẩn nguy cơ leo thang bất cứ lúc nào.
