Mỹ và Armenia ký kết thỏa thuận hạt nhân dân sự, mở ra chương mới hợp tác năng lượng
Ngày 9/2, Armenia và Mỹ đã đạt được sự nhất trí trong việc hợp tác về lĩnh vực hạt nhân dân sự. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Washington đang tìm cách củng cố mối quan hệ với một cựu đồng minh thân cận của Nga, chỉ vài tháng sau khi Tổng thống Donald Trump đóng vai trò trung gian hòa giải cho một thỏa thuận hòa bình tại khu vực Nam Caucasus.
Tuyên bố chung về Thỏa thuận 123
Một tuyên bố quan trọng về thỏa thuận trong lĩnh vực hạt nhân đã được Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cùng ký kết. Sự kiện này diễn ra trong chuyến thăm kéo dài 2 ngày của "phó tướng" ông Trump tới thủ đô Yerevan của Armenia.
Chuyến thăm của ông Vance, đánh dấu lần đầu tiên một Phó Tổng thống đương nhiệm của Mỹ đến Armenia, đã được ghi nhận bằng việc hoàn tất đàm phán Thỏa thuận Hợp tác Sử dụng Hòa bình Năng lượng Hạt nhân, thường được biết đến với tên gọi Thỏa thuận 123.
Thủ tướng Pashinyan nhấn mạnh rằng thỏa thuận này mở ra một chương mới trong quan hệ đối tác năng lượng giữa hai quốc gia. Ông bày tỏ lòng cảm ơn đối với sự hỗ trợ lâu dài của Mỹ trong vấn đề an ninh hạt nhân, đồng thời coi đây là một bước đi chiến lược nhằm đa dạng hóa cơ cấu năng lượng của Armenia và giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn cung truyền thống.
Kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân mới
Armenia từ lâu đã phụ thuộc nặng nề vào Nga và Iran trong việc đảm bảo nguồn cung năng lượng. Tuy nhiên, hiện nay quốc gia này đang xem xét các đề xuất từ nhiều công ty đến từ Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc để xây dựng một nhà máy điện hạt nhân mới. Mục tiêu là thay thế cho nhà máy điện hạt nhân duy nhất đã cũ kỹ mang tên Metsamor, vốn do Nga xây dựng trước đây.
Mặc dù chưa có sự lựa chọn cụ thể nào được đưa ra, nhưng việc ký kết Thỏa thuận 123 đã mở đường cho khả năng một dự án của Mỹ sẽ được lựa chọn trong tương lai. Điều này cho thấy sự chuyển hướng rõ rệt trong chính sách năng lượng của Armenia.
Hợp tác quân sự với thương vụ mua UAV
Bên cạnh thỏa thuận hạt nhân dân sự, Thủ tướng Pashinyan cũng công bố việc Armenia sẽ mua máy bay không người lái trinh sát V-BAT thông qua chương trình Bán vũ khí cho nước ngoài (FMS) của Mỹ.
Phó Tổng thống Vance tiết lộ rằng thương vụ này có trị giá lên đến 11 triệu USD. Ông khẳng định các UAV này sẽ đóng góp tích cực vào nỗ lực quốc phòng của Armenia, đồng thời củng cố nền hòa bình trong khu vực. Ông Vance còn nhấn mạnh rằng việc bán vũ khí này không chỉ hỗ trợ công việc và đầu tư của Mỹ vào lĩnh vực công nghệ quốc phòng, mà còn phản ánh sự thay đổi trong chính sách đối ngoại và mua sắm quốc phòng của Armenia.
Bối cảnh địa chính trị và đề xuất TRIPP
Chuyến thăm Yerevan của ông Vance diễn ra chỉ 6 tháng sau khi các nhà lãnh đạo Armenia và Azerbaijan ký kết một thỏa thuận quan trọng tại Nhà Trắng. Theo hãng tin Reuters, thỏa thuận này được xem là bước đầu tiên hướng tới hòa bình sau gần 40 năm xung đột dai dẳng giữa hai quốc gia.
Trong chuyến thăm, ông Vance cũng tìm cách thúc đẩy "Tuyến đường Trump vì Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế (TRIPP)". Đây là một hành lang dài 43 km được đề xuất chạy qua miền Nam Armenia, cung cấp cho Azerbaijan một tuyến đường trực tiếp đến vùng lãnh thổ Nakhchivan và từ đó kết nối với Thổ Nhĩ Kỳ, đồng minh thân cận của Baku.
Tuyến đường này không chỉ giúp kết nối tốt hơn giữa châu Á và châu Âu, mà quan trọng hơn, nó còn tránh được sự ảnh hưởng của Nga và Iran. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh các nước phương Tây đang nỗ lực đa dạng hóa các tuyến đường năng lượng và thương mại, nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào Moscow do cuộc xung đột ở Ukraine.
Hành lang TRIPP, dự kiến sẽ xây dựng hoặc nâng cấp cơ sở hạ tầng đường sắt, đường ống dẫn dầu khí và cáp quang, hứa hẹn sẽ làm thay đổi diện mạo của khu vực Nam Caucasus. Ông Vance tuyên bố: "Chúng tôi không chỉ mang lại hòa bình cho Armenia, mà còn cùng nhau tạo ra sự thịnh vượng thực sự cho cả Armenia và Mỹ." Theo kế hoạch, ông Vance dự kiến sẽ thăm Azerbaijan vào ngày 11-12/2.
Phản ứng từ Nga và ý nghĩa chiến lược
Về phía Nga, Thứ trưởng Ngoại giao Mikhail Galuzin đã tiết lộ trong một cuộc phỏng vấn với báo Izvestia rằng Moscow đang nghiên cứu kỹ lưỡng đề xuất TRIPP. Điều này cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Nga đối với những diễn biến mới trong khu vực.
Việc tăng cường hợp tác giữa Mỹ và Armenia diễn ra trong bối cảnh địa chính trị đang có nhiều thay đổi tại khu vực Nam Caucasus, vốn từ lâu chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ Nga. Các thỏa thuận này, đặc biệt là trong những lĩnh vực chiến lược như năng lượng và quốc phòng, không chỉ nhấn mạnh nỗ lực của Yerevan nhằm mở rộng quan hệ đối tác quốc tế, mà còn được xem là kết quả hữu hình của những nỗ lực ngoại giao gần đây của Armenia hướng tới các quốc gia phương Tây.
Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, thể hiện rõ xu hướng đa dạng hóa trong chính sách đối ngoại của Armenia, đồng thời phản ánh những toan tính chiến lược của Mỹ trong việc mở rộng ảnh hưởng tại một khu vực vốn phức tạp và nhạy cảm.
