Ukraine tìm kiếm vai trò mới tại NATO
Ukraine muốn được NATO công nhận là một bên đóng góp tích cực cho an ninh khu vực châu Âu - Đại Tây Dương, thay vì chỉ là một quốc gia nhận hỗ trợ. Yêu cầu này được đưa ra trong bối cảnh hội nghị thượng đỉnh NATO sắp diễn ra tại Ankara vào ngày 7-8/7.
Bà Alyona Getmanchuk, Trưởng Phái bộ Ukraine tại NATO, đã đề xuất điều này trong một cuộc họp báo kín tại Brussels ngày 2/7. Bà nhấn mạnh rằng hội nghị Ankara sẽ là lần đầu tiên Ukraine tham dự với tư cách mới, và Kiev mong muốn tuyên bố chung cuối cùng phản ánh sự thay đổi này.
Bối cảnh nhạy cảm trước thềm hội nghị
Yêu cầu trên được đưa ra vào thời điểm các cam kết tài chính của NATO dành cho Ukraine đang bị thu hẹp. Ban đầu, hội nghị được kỳ vọng sẽ thông qua chỉ tiêu ràng buộc yêu cầu mỗi thành viên dành 0,25% GDP để hỗ trợ quân sự cho Kiev. Tuy nhiên, Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Italy và Canada đã phản đối đề xuất này từ tháng 5.
Do đó, Ukraine đang tìm kiếm một vị thế cao hơn trong văn kiện chung, khi các cam kết cụ thể từ các nền kinh tế lớn nhất NATO bị thu hẹp.
Chuyển đổi từ nhận viện trợ sang đối tác
Theo bà Getmanchuk, quan hệ Ukraine - NATO đã chuyển từ mô hình viện trợ quân sự đơn thuần sang giai đoạn hội nhập thực chất, nơi Ukraine có những đóng góp cụ thể cho an ninh liên minh. Bà dẫn chứng Trung tâm Phân tích, Huấn luyện và Đào tạo Chung NATO - Ukraine (JATEC) tại Ba Lan, cơ quan chung đầu tiên do hai bên vận hành. Ngoài ra, binh sĩ Ukraine đã tham gia các cuộc tập trận dựa trên Điều 5 của NATO, mức độ tương thích tác chiến ngày càng cao, và các công ty quốc phòng Ukraine tham gia chương trình mua sắm của NATO. Số lượng chuyên gia Ukraine làm việc trong cơ cấu liên minh cũng tăng lên.
Bà Getmanchuk từng cho biết hồi đầu năm rằng qua JATEC, Ukraine lần đầu tham gia tập trận Điều 5 và đảm nhận vai trò “đội đỏ” (lực lượng đối kháng giả định) trong một số diễn tập khác.
Ý nghĩa chính trị và triển vọng gia nhập
Việc được công nhận là bên đóng góp an ninh, thay vì chỉ nhận viện trợ, có ý nghĩa chính trị quan trọng với Kiev. Bà Getmanchuk khẳng định đây là cách diễn đạt mà Ukraine muốn đưa vào tuyên bố chung. Bà cũng cho biết số lượng thành viên NATO ủng hộ Ukraine gia nhập liên minh hiện nhiều hơn bao giờ hết. Điều này gắn với quá trình NATO chuyển dịch sang mô hình “NATO 3.0”, nơi châu Âu đóng vai trò chủ đạo hơn trong an ninh của chính mình, giảm phụ thuộc vào Mỹ.
Hội nghị Ankara sẽ tập trung vào các vấn đề như việc Mỹ thu hẹp hiện diện tại châu Âu và chia sẻ gánh nặng quốc phòng.
Nhu cầu tài chính dài hạn
Ngoài vũ khí, bà Getmanchuk nhấn mạnh Ukraine cần các cam kết tài chính ổn định và dài hạn từ đối tác để lập kế hoạch phát triển công nghiệp quốc phòng trong nhiều năm, thay vì chỉ nhận các lô vũ khí theo từng đợt hỗ trợ.
