Với những bước đi dứt khoát, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ bước xuống 39 bậc thảm đỏ bên ngoài Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh. Mỗi bước chân đều được tính toán chính xác đến từng giây để ông Tập đi ngang qua các quan chức cấp cao trong phái đoàn Trung Quốc và Mỹ, rồi dừng đúng vị trí trên thảm đỏ ngay thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump xuất hiện. Cũng đúng khoảnh khắc ấy, nhạc nghi lễ vang lên.
Mức độ chuẩn bị tỉ mỉ đến từng chi tiết này từng được phô diễn trong chuyến thăm Bắc Kinh đầu tiên của ông Trump năm 2017 và lại tiếp tục tái hiện trong chuyến công du bắt đầu từ ngày 14/5, theo CNN.
Không thể sai sót
Theo lịch trình, ông Trump đến thăm Thiên Đàn - nơi các hoàng đế Trung Hoa xưa cầu cho mùa màng bội thu, cùng Trung Nam Hải - khu phức hợp quyền lực của các lãnh đạo Trung Quốc mà rất ít thông tin được công khai.
“Người Trung Quốc cực kỳ kỹ lưỡng. Họ muốn mọi thứ được lên kế hoạch chính xác tuyệt đối”, ông William Klein, cựu nhà ngoại giao Mỹ từng tham gia chuẩn bị chuyến thăm của Tổng thống Trump năm 2017 và hiện là đối tác cấp cao tại hãng tư vấn FGS Global, nhận xét.
Tuy nhiên, việc tổ chức các cuộc gặp với một tổng thống khó đoán như ông Trump lại là thách thức lớn đối với bộ máy vốn ám ảnh bởi sự chuẩn xác của Trung Quốc. Giới ngoại giao vẫn còn nhớ cuộc gặp gần đây giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Nhật Bản, khi nhà lãnh đạo Mỹ bất ngờ đùa cợt về vụ tấn công Trân Châu Cảng thời Thế chiến II.
“Tính bất ngờ có lẽ sẽ nằm ở những gì ông Trump phát biểu trong các cuộc gặp và không ai có thể kiểm soát điều đó”, bà Sarah Beran, cựu quan chức ngoại giao Mỹ từng tham gia tổ chức chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump năm 2017 và cuộc gặp giữa ông Tập với cựu Tổng thống Joe Biden năm 2023, nhận định.
Phía sau hậu trường, các quan chức từ cấp thấp tới cấp cao của hai nước đã làm việc nhiều tháng để xây dựng các kết quả cụ thể và tinh chỉnh thông điệp chính trị cho hội nghị thượng đỉnh. Không điều gì được phép xảy ra ngoài dự tính, đặc biệt trong các sự kiện công khai được dàn dựng công phu.
Mục tiêu lớn nhất là xây dựng hình ảnh tốt nhất cho Trung Quốc đồng thời khiến vị khách Mỹ cảm nhận được sự trọng thị. Trong chuyến thăm năm 2017, ông Trump từng được dành cho nhiều đặc quyền hiếm có như toàn bộ quần thể cung điện Tử Cấm Thành đóng cửa với công chúng để vợ chồng ông Trump có thể xem Kinh kịch riêng và chiêm ngưỡng công tác trùng tu di sản UNESCO này. Sau đó, Chủ tịch Tập Cận Bình còn tổ chức quốc yến xa hoa cho ông Trump - người trở thành nguyên thủ nước ngoài đầu tiên dùng bữa bên trong Tử Cấm Thành kể từ khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập.
Lần này, chỉ riêng việc Tổng thống Trump xuất hiện tại Trung Quốc giữa bối cảnh thế giới chao đảo bởi quyết định phát động tấn công Iran của chính ông cũng đã được Bắc Kinh xem là một thắng lợi ngoại giao. “Việc ông Trump có mặt tại đây và hai nhà lãnh đạo có thời gian gặp trực tiếp đã là một thành công lớn”, một nguồn tin Trung Quốc am hiểu vấn đề cho biết.
“Một màn trình diễn luôn ấn tượng”
Cục diện chính trị toàn cầu đã thay đổi đáng kể kể từ năm 2017, thời điểm Bắc Kinh tổ chức chuyến thăm “vượt chuẩn quốc lễ” được thiết kế gần như riêng cho ông Trump. “Khi đó, mọi chi tiết đều phản ánh sự chuẩn bị công phu nhằm tạo bầu không khí thân thiện, giảm nghi kỵ, xây dựng lòng tin và thúc đẩy Washington cân nhắc lợi ích của Trung Quốc nhiều hơn trong hoạch định chính sách”, truyền thông nhà nước Trung Quốc từng bình luận.
Đội danh dự của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, gồm các quân nhân Lục quân, Hải quân và Không quân, cũng trải qua quá trình tuyển chọn và huấn luyện khắt khe để xuất hiện trong duyệt đội danh dự. Các nữ binh sĩ trong đội danh dự có chiều cao vượt trội - gần bằng chiều cao 190 cm của ông Trump và cao hơn chiều cao trung bình 1,75 cm trong lần đón tiếp năm 2017.
Đặc biệt, theo Reuters, việc Trung Quốc lựa chọn Thiên Đàn làm điểm đến trong chương trình gặp gỡ giữa hai nhà lãnh đạo trong lần đón tiếp năm nay mang nhiều tầng ý nghĩa, trong bối cảnh cả Bắc Kinh và Washington đều kỳ vọng đạt được những kết quả tích cực từ hội nghị thượng đỉnh được đánh giá còn nhiều yếu tố khó lường.
Đối với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, việc cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm Thiên Đàn được xem là thông điệp biểu tượng về chiều sâu lịch sử, văn hóa cũng như sức bền của Trung Quốc. Trong khi đó, với Tổng thống Trump, địa điểm này cũng có thể gợi liên tưởng trực tiếp đến lĩnh vực nông nghiệp - một trong những ưu tiên đáng chú ý trong chuyến thăm lần này. Giới nông nghiệp Mỹ hiện kỳ vọng Trung Quốc sẽ gia tăng nhập khẩu đậu nành, thịt bò và nhiều mặt hàng nông sản khác của Mỹ.
Hàng chục học sinh được chọn để chào đón ông Trump nhằm tạo cảm giác thân thuộc và thể hiện tình hữu nghị chân thành của Trung Quốc. Dù căng thẳng thương mại Mỹ - Trung tái bùng phát và xung đột Iran tiếp tục leo thang, Bắc Kinh vẫn có những động thái ngoại giao mềm mỏng trước chuyến thăm của ông Trump. Cuối tháng 4, Trung Quốc thông báo sẽ tặng Sở thú Atlanta một cặp gấu trúc khổng lồ mang tên Bình Bình và Phúc Song, mang ý nghĩa hòa bình và song phúc. Bắc Kinh cũng phê duyệt hai bộ phim Hollywood gồm The Devil Wears Prada 2 và Michael - phim tiểu sử về siêu sao âm nhạc Michael Jackson - để công chiếu trong kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng tháng 5. Thông thường, các khung giờ doanh thu cao trong dịp lễ chỉ dành cho phim nội địa. Vì vậy, việc cho phép hai bộ phim đậm chất Mỹ ra rạp được xem là cử chỉ thiện chí nhằm cải thiện quan hệ song phương ngoài phạm vi chính phủ.
Không khí thận trọng hơn
Gần một thập kỷ đã trôi qua kể từ chuyến thăm Bắc Kinh trước đó của ông Trump. Dù số bậc thềm tại Đại lễ đường Nhân dân không thay đổi, Trung Quốc hiện đã chuẩn bị kỹ lưỡng hơn nhiều để tiếp đón nhà lãnh đạo Mỹ. Sau nhiều năm cạnh tranh chiến lược leo thang, Bắc Kinh giờ đây sở hữu “kịch bản” riêng, bao gồm chiến lược tự chủ kinh tế sâu rộng và bộ công cụ mạnh hơn để ứng phó các lệnh trừng phạt từ phương Tây. Trung Quốc muốn tận dụng hội nghị thượng đỉnh lần này để chứng minh với thế giới rằng họ có thể kiểm soát mối quan hệ với ông Trump và tạo nền tảng ổn định hơn cho quan hệ Mỹ - Trung trong tương lai.
An ninh được thắt chặt trong chuyến công du từ ngày 13-15/5 của ông Trump tại Trung Quốc. Ông Tập được kỳ vọng thể hiện vai trò chủ nhà đầy uy quyền, đối lập với hình ảnh một tổng thống Mỹ thường hành động theo bản năng hơn là chuẩn bị kỹ lưỡng. “Các quan chức Trung Quốc rất khó chịu với sự mơ hồ và bất ngờ. Họ không muốn lãnh đạo của mình bị bất ngờ bởi bất kỳ chủ đề hay câu hỏi nào chưa được chuẩn bị trước”, ông Klein nói. “Vì vậy, họ luôn cố xác định trước với phía bên kia toàn bộ chương trình nghị sự, các chủ đề sẽ được đề cập và thường vận động rất mạnh để một số vấn đề không bị nêu ra”, ông cho biết thêm.
Thương mại chắc chắn sẽ là chủ đề trọng tâm khi cả hai bên đều muốn đạt nhượng bộ về xuất khẩu và giảm hạn chế thương mại, bên cạnh các cuộc thảo luận không thể tránh khỏi về Iran và tác động của xung đột đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Tuy nhiên, ông Shi Yinhong, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, cho rằng Bắc Kinh khó có thể tái hiện mức độ phô trương như năm 2017. Theo ông Shi, sau chuyến thăm trước của ông Trump, quan hệ Mỹ - Trung đã bước vào gần một thập kỷ cạnh tranh gay gắt trên nhiều mặt trận như thương mại, công nghệ... Trung Quốc đã “rút ra nhiều bài học đáng kể”, trong đó có việc các màn trình diễn xa hoa không đồng nghĩa với quan hệ song phương được cải thiện.
Ông Wang Huiyao, cựu cố vấn Quốc vụ viện Trung Quốc, cũng nhận định lịch trình dày đặc trong hai ngày cùng hàng loạt vấn đề cần đàm phán sẽ khiến Bắc Kinh khó tạo nên màn tiếp đón hoành tráng như lần trước. “Tôi nghi ngờ mức độ nghi lễ hay sự xa hoa lần này có thể vượt qua chuyến thăm năm 2017”, ông Wang, người đứng đầu Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa, nói. “Lần này, chúng ta ở đây để giải quyết công việc thực chất, trong bối cảnh chiến tranh vẫn đang diễn ra”, ông cho biết thêm.
