Tổng thống Mỹ Donald Trump thừa nhận ông có thể đã không tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO lần này nếu không có mối quan hệ tốt đẹp với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan. Phát biểu tại Phòng Bầu dục và nhắc lại khi đến Ankara, ông Trump nói: "Nếu hội nghị không được tổ chức tại Thổ Nhĩ Kỳ và do Tổng thống Erdogan chủ trì, có lẽ tôi đã không đến. Tôi cảm thấy mình buộc phải có mặt vì ông ấy đã dốc toàn lực cho sự kiện này."
Hội nghị thượng đỉnh NATO đầu tiên tại Thổ Nhĩ Kỳ sau 22 năm
Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra tại thủ đô Ankara trong hai ngày 7-8/7, đánh dấu lần đầu tiên Thổ Nhĩ Kỳ đăng cai sự kiện này kể từ năm 2004. Theo New York Times, Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu lực lượng quân đội thường trực lớn thứ hai trong NATO, chỉ sau Mỹ. Các phái đoàn hạ cánh xuống đường băng mới nâng cấp và đi qua nhà ga VIP mới xây; hội nghị diễn ra trong khu phức hợp Phủ Tổng thống của ông Erdogan.
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cho biết "đang có sự nhìn nhận mới" về vai trò của nước này trong NATO. Ankara đã chuẩn bị kỹ lưỡng để hội nghị trở thành cơ hội quảng bá vị thế cường quốc đang lên. Tại diễn đàn công nghiệp quốc phòng diễn ra song song, các doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ giới thiệu máy bay không người lái và nhiều loại vũ khí do nước này sản xuất.
Vai trò chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ trong NATO
Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO năm 1952, nhưng quan hệ với các đồng minh không phải lúc nào cũng thuận lợi. Trong nhiều năm, Ankara cho rằng các đồng minh chưa quan tâm đúng mức đến an ninh của Thổ Nhĩ Kỳ, hợp tác quốc phòng chưa tương xứng, và chưa đánh giá đúng áp lực địa chính trị khi nước này nằm giữa châu Âu, châu Á và Trung Đông. Tuy nhiên, hiện NATO đang nhìn nhận khác về vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ.
Thổ Nhĩ Kỳ duy trì quan hệ ngoại giao rộng khắp với các cường quốc phương Đông và phương Tây, các quốc gia Balkan, châu Phi và Trung Đông. Ankara tận dụng mạng lưới đó để làm trung gian xử lý nhiều cuộc khủng hoảng. Nước này kiểm soát lối ra vào Biển Đen, có lãnh thổ tạo thành sườn phía nam của liên minh. Ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ phát triển nhanh, đạt kim ngạch xuất khẩu hơn 10 tỷ USD trong năm 2025, với các sản phẩm đa dạng từ máy bay không người lái đến đạn pháo. Các doanh nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ được đánh giá có tốc độ sản xuất nhanh và chi phí thấp hơn nhiều nhà sản xuất phương Tây.
Tình bạn giữa hai nhà lãnh đạo làm giảm căng thẳng
Ngoại trưởng Fidan khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tận dụng mối quan hệ tốt đẹp giữa Tổng thống Erdogan và Tổng thống Trump để thu hẹp những khác biệt trong NATO. Ông Fidan nói: "Đối với ông Trump, vấn đề là sự tin tưởng và tình bạn." Ông cho biết Thổ Nhĩ Kỳ sẵn sàng "hành động vì lợi ích chung, vì NATO".
Dù công khai chỉ trích một số lãnh đạo NATO, ông Trump vẫn duy trì quan hệ thân thiện với ông Erdogan. Ông Trump cũng cho biết Washington muốn bán tiêm kích F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ, cho thấy tiến triển trong việc gỡ bỏ vướng mắc kéo dài trong quan hệ song phương. Với những diễn biến đầu sự kiện, việc ông Trump xuất hiện tại Ankara được xem là thành công ghi điểm cho công tác tổ chức của nước chủ nhà.
Ông Fidan: Cầu nối ngoại giao hiếm có
Từng giữ cương vị Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ và đảm nhiệm chức Ngoại trưởng từ năm 2023, ông Fidan là người trực tiếp điều phối chính sách đối ngoại của Ankara khi Thổ Nhĩ Kỳ tham gia xử lý các cuộc khủng hoảng quốc tế tại Syria, Gaza, Iran và Ukraine. Với vị trí địa lý nằm giữa Trung Đông, châu Âu và châu Á cùng chính sách ngoại giao linh hoạt, ông Fidan duy trì quan hệ với nhiều đối tác quốc tế. Ông là ngoại trưởng hiếm hoi trong NATO có thể trực tiếp trao đổi với quan chức cấp cao của Mỹ, Iran, Nga, Ukraine và lực lượng Hamas.
Ông Fidan cho biết dù ông Trump liên tục đưa ra cảnh báo với NATO, ông tin rằng các cuộc thảo luận kỹ thuật sẽ diễn ra thuận lợi. "Tôi không thấy có vấn đề gì. Có rất nhiều phát biểu được đưa ra. Nhưng trên thực tế, không có điều gì thay đổi. Các lực lượng vẫn hiện diện", ông nói.
