Tối ngày 29/5, tại Singapore, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu dẫn đề quan trọng tại phiên khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Bài phát biểu mang chủ đề "Chủ động kiến tạo hòa bình, ổn định, phát triển trong một thế giới nhiều biến động", nhấn mạnh sự cần thiết của việc cùng nhau xây dựng một tầm nhìn chung để đối phó với những thách thức an ninh phức tạp hiện nay.
Ba cuộc khủng hoảng nền tảng
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra rằng thế giới đang đối mặt với ba cuộc khủng hoảng nền tảng diễn ra đồng thời và tác động lẫn nhau: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
Về khủng hoảng trật tự quốc tế, ông nhấn mạnh trật tự công bằng cần được điều chỉnh thông qua luật lệ, đối thoại và tự kiềm chế, không thể bằng cưỡng ép hay áp đặt. Khi luật lệ mất đi sức ràng buộc, các quốc gia vừa và nhỏ phải chịu sức ép chọn phe, kinh tế, công nghệ và an ninh bị đe dọa.
Khủng hoảng mô hình phát triển thể hiện qua tăng trưởng chậm lại, nợ công gia tăng, biến đổi khí hậu và công nghệ mới tạo ra khoảng cách. Phát triển là nền tảng của an ninh bền vững; nếu bị gián đoạn, bất ổn kinh tế sẽ chuyển hóa thành bất ổn chính trị và chiến lược.
Khủng hoảng lòng tin chiến lược là cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng nguy hiểm, khiến các quốc gia nhìn hành động của nhau qua lăng kính nghi kỵ. Công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn có thể khuếch đại nghi kỵ và rút ngắn thời gian ra quyết định, làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm.
Sáu định hướng kiến tạo hòa bình
Để vượt qua các cuộc khủng hoảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất sáu định hướng quan trọng cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Thứ nhất, luật lệ và đối thoại phải trở thành phương tiện hữu hiệu giảm thiểu rủi ro. Đối thoại không chỉ dừng ở phát biểu lập trường mà phải giúp nhận diện sớm rủi ro, duy trì kênh liên lạc khi căng thẳng. Trật tự dựa trên luật lệ phải được thực thi nhất quán, đặc biệt trên biển và đại dương. Việt Nam khẳng định lập trường nhất quán giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
Thứ hai, cần kiến tạo một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và lấy ASEAN làm trung tâm. Mọi sáng kiến mới cần minh bạch, tôn trọng luật pháp quốc tế và không làm suy yếu vai trò trung tâm của ASEAN. Việt Nam ủng hộ và sẵn sàng hợp tác với Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026.
Thứ ba, đặt an ninh con người và năng lực chống chịu xã hội vào trung tâm của an ninh bền vững. An ninh bền vững không thể chỉ dựa vào sức mạnh quân sự mà cần một nền tảng phát triển chống chịu cao, chuỗi cung ứng mở, hợp tác về tài chính, công nghệ và nhân lực.
Thứ tư, kiến tạo các chuẩn mực trách nhiệm đối với công nghệ mới và công nghiệp quốc phòng. Cần thúc đẩy đối thoại về AI trong quốc phòng - an ninh, bảo đảm trách nhiệm cuối cùng của con người, quy tắc ứng xử trên không gian mạng, bảo vệ cáp biển và hạ tầng dữ liệu trọng yếu.
Thứ năm, củng cố nền tảng xã hội và khả năng chống chịu, bảo vệ không gian thông tin. Tin giả, thao túng thông tin có thể làm suy yếu đồng thuận quốc gia, do đó cần bảo vệ sự thật, nâng cao năng lực truyền thông chiến lược và hợp tác quốc tế chống thông tin sai lệch.
Thứ sáu, nâng cao năng lực ngoại giao phòng ngừa, hòa giải và trung gian trong khu vực. Cần nhiều kênh tham vấn, cơ chế trung gian linh hoạt, các diễn đàn bán chính thức và sáng kiến xây dựng lòng tin giữa các lực lượng.
Thông điệp tới các đối tác
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định châu Á - Thái Bình Dương là không gian mở, hoan nghênh sự hiện diện minh bạch, có trách nhiệm của các nước lớn, tôn trọng luật pháp quốc tế và vai trò trung tâm của ASEAN. Cạnh tranh là tất yếu nhưng phải đặt trong giới hạn luật pháp, minh bạch và tự kiềm chế.
Việt Nam, từ trải nghiệm lịch sử và công cuộc Đổi mới, nhận thức sâu sắc rằng lợi ích quốc gia gắn bó chặt chẽ với hòa bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực. Việt Nam sẵn sàng cùng các quốc gia củng cố luật lệ, bồi đắp lòng tin, thúc đẩy đối thoại và cùng nhau kiến tạo một châu Á - Thái Bình Dương an toàn hơn, tự cường hơn và thịnh vượng hơn.
