Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ có cuộc gặp tại Bắc Kinh trong tuần này. Hội nghị thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo được đánh giá là sự kiện quan trọng, góp phần định hình giai đoạn tiếp theo trong cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.
Theo kế hoạch, ông Trump và ông Tập sẽ thảo luận về nhiều vấn đề nóng, bao gồm chiến sự tại Iran, thương mại song phương, và vấn đề Đài Loan. Cuộc gặp kéo dài hai ngày, bắt đầu từ ngày 14/5. Lần gần đây nhất hai nhà lãnh đạo gặp nhau là vào tháng 10/2025 tại Hàn Quốc, nơi họ nhất trí tạm dừng cuộc chiến thương mại căng thẳng. Trước đó, Mỹ đã áp thuế ba chữ số lên hàng hóa Trung Quốc, và Bắc Kinh đáp trả bằng cách đe dọa siết nguồn cung đất hiếm toàn cầu.
Những nội dung chính trên bàn đàm phán
Kể từ cuộc gặp năm ngoái, nhiều thay đổi đã diễn ra. Ông Trump hiện đang vướng vào chiến sự Iran, một đối tác thân cận của Trung Quốc tại Trung Đông. Cuộc xung đột này gây ra khủng hoảng năng lượng toàn cầu, đồng thời buộc Mỹ phải điều chuyển nhiều nguồn lực quân sự khỏi châu Á. Chiến sự cũng làm suy giảm kho đạn dược của Mỹ, khiến một số nhà phân tích đặt câu hỏi về năng lực quân sự của Washington tại các khu vực nóng khác.
Trong khi đó, ông Tập đối mặt với nhiều thách thức khi nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại, giá năng lượng tăng cao, và nguy cơ suy thoái toàn cầu có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu của Trung Quốc.
Giữa bối cảnh đó, hai nhà lãnh đạo nhiều khả năng sẽ tập trung vào vấn đề thương mại, bao gồm đầu tư song phương. Washington nhấn mạnh các vấn đề được gọi là “5 chữ B”: mua máy bay Boeing, thịt bò (beef), đậu nành (soybeans) của Mỹ, cùng với đề xuất thành lập hội đồng đầu tư (board of investment) và hội đồng thương mại (board of trade). Các hội đồng này nhằm xác định lĩnh vực hợp tác kinh tế không gây lo ngại an ninh cho đôi bên.
Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh tập trung vào “3 chữ T”: thuế quan (tariffs), công nghệ (technology) và vấn đề Đài Loan (Taiwan). Theo New York Times, Bắc Kinh sẽ thúc đẩy gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại ký năm ngoái, đồng thời đề nghị Mỹ nới lỏng kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn tiên tiến. Ông Tập, người từng nhấn mạnh với ông Trump trong cuộc điện đàm tháng 2 rằng Trung Quốc “sẽ không bao giờ cho phép Đài Loan tách khỏi Trung Quốc”, nhiều khả năng sẽ yêu cầu Washington giảm hỗ trợ cho hòn đảo này.
Về phía ông Trump, dự kiến ông sẽ kêu gọi Bắc Kinh thuyết phục Iran mở lại eo biển Hormuz. Hai bên cũng có thể thảo luận về hợp tác kiểm soát rủi ro liên quan đến trí tuệ nhân tạo, cũng như các vấn đề như kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc, an ninh Biển Đông, và nỗ lực giảm lượng fentanyl tuồn vào Mỹ.
Kỳ vọng thận trọng
Ông Trump nhiều lần thể hiện thái độ tích cực về mối quan hệ với ông Tập, gọi ông Tập là “một người bạn” và mong muốn sớm công bố việc gia tăng đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ. Tuy nhiên, giới quan sát không kỳ vọng hai bên sẽ đạt được thỏa thuận kinh tế lớn hoặc giải quyết được những khác biệt sâu sắc trong cuộc gặp lần này.
Kịch bản có khả năng cao là đôi bên đạt được các thỏa thuận đầu tư nhỏ, gia hạn lệnh đình chiến thương mại, và thống nhất duy trì đối thoại để tránh đối đầu trực tiếp. “Có lẽ không nên kỳ vọng cuộc gặp này tạo ra các bước đột phá lớn mang tính nền tảng”, ông Zhao Minghao, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Đại học Phúc Đán (Trung Quốc), nhận định. Ông Zhao cho rằng hội nghị thượng đỉnh lần này sẽ là điểm khởi đầu cho các cuộc tiếp xúc sâu hơn.
Quan chức Mỹ cho hay hai nhà lãnh đạo có thể gặp nhau tới 4 lần trong năm nay. Các nhà phân tích cho rằng hội nghị cũng là cách để đôi bên kéo dài thời gian trong lúc gia tăng năng lực nhằm giảm phụ thuộc lẫn nhau, trong bối cảnh cạnh tranh sẽ còn tiếp diễn.
Bất đồng liên quan đến chiến sự tại Iran có thể ảnh hưởng tiêu cực tới đàm phán. Dù không nêu đích danh ông Trump, Chủ tịch Tập Cận Bình và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đều từng chỉ trích việc nhà lãnh đạo của một số quốc gia phớt lờ luật pháp quốc tế là hành xử “quay trở lại luật rừng”. Trong khi Trung Quốc từng thúc giục Iran tham gia đàm phán với Mỹ, Bắc Kinh vẫn hạn chế công khai tham gia sâu hơn vào cuộc chiến mà họ xem là vấn đề của Washington.
Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã gặp người đồng cấp Iran Abbas Araghchi tại Bắc Kinh trong tuần trước. Ông Vương kêu gọi tăng cường nỗ lực mở lại eo biển Hormuz, đồng thời khẳng định Trung Quốc ủng hộ “quyền hợp pháp của Iran trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình”.
Cả Mỹ và Trung Quốc hiện vẫn gia tăng công cụ cạnh tranh kinh tế. Sau khi Bộ Tài chính Mỹ áp lệnh trừng phạt một nhà máy lọc dầu Trung Quốc hồi tháng 4 vì mua dầu Iran, Bắc Kinh đã yêu cầu doanh nghiệp trong nước không tuân thủ các biện pháp trừng phạt, đồng thời ban hành quy định cho phép giới chức trong nước điều tra các công ty và chính phủ nước ngoài.
Theo Reuters, hội nghị thượng đỉnh sắp diễn ra là cách để hai siêu cường “kiểm soát đối đầu”, hơn là giải quyết tận gốc các bất đồng. New York Times nhận định quan hệ Mỹ - Trung hiện vẫn ở trạng thái cạnh tranh chiến lược sâu sắc, nhưng hai bên đều nhận thấy cần duy trì đối thoại để tránh cuộc chiến thương mại và những hệ lụy vượt ngoài tầm kiểm soát.
Nhìn chung, hội nghị thượng đỉnh lần này nhiều khả năng không tạo ra bước ngoặt đột phá, nhưng sẽ quyết định liệu đình chiến thương mại tạm thời giữa hai siêu cường có tiếp tục duy trì được hay không. Xét trong bối cảnh thế giới hiện nay, đó là vấn đề lớn, đủ để cuộc gặp khiến cả thế giới hướng về Bắc Kinh.
