Mỹ và Iran đang tiến gần tới một thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz. Các thuyền trưởng trên khoảng 1.500 tàu đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư gần 3 tháng nay đã sẵn sàng. Tuy nhiên, thực tế vẫn cần nhiều bước chuẩn bị để thông tuyến đường thủy quan trọng này, nơi từng đảm nhận khoảng một phần năm lượng dầu và khí đốt toàn cầu trước khi xung đột bùng phát.
Rủi ro vẫn hiện hữu trong thời gian chờ đợi
Trong trường hợp thỏa thuận thành công, việc quay trở lại trạng thái bình thường sẽ mất vài tuần, thậm chí vài tháng với lưu lượng khoảng 130 tàu mỗi ngày. Điều này đồng nghĩa giá năng lượng toàn cầu khó giảm ngay, sau giai đoạn tăng mạnh tại Mỹ và nhiều quốc gia khác.
Ông Jakob P. Larsen, Giám đốc an ninh tại Hội đồng Hàng hải Baltic và Quốc tế (BIMCO), cho biết: “Các công ty cần biết thứ tự ưu tiên cho tàu của mình. Tàu thuyền cũng cần giới hạn tốc độ để tránh va chạm hoặc mắc cạn tại vùng nước nông. Chúng tôi cần biết lộ trình cụ thể và phải phối hợp với cơ quan nào để xin cấp phép”.
Khoảng 20.000 thủy thủ làm việc cầm chừng trên tàu hiện phải khởi động lại hệ thống. Các tàu neo đậu quá lâu trên Vịnh Ba Tư cũng bị hàu, sinh vật biển và tảo bám dày, ảnh hưởng đến khả năng vận hành và di chuyển.
Hapag-Lloyd, hãng vận tải container lớn thứ 5 thế giới, đã đưa được một tàu ra ngoài. Giám đốc điều hành Rolf Habben Jansen chia sẻ: “Tàu này cần vệ sinh rất kỹ. Sau khi ra khỏi khu vực này, chúng tôi nhận thấy tốc độ tối đa của nó thấp hơn đáng kể so với bình thường”.
Bên cạnh đó, Iran đã đe dọa kiểm soát eo biển và thành lập cơ quan quản lý mới. Giới chức quân sự Anh cảnh báo Iran đã rải thủy lôi dưới đáy biển, tạo thành mối nguy lớn cho tàu thuyền trong khu vực. Những quả thủy lôi này có thể tạo ra bong bóng khí lớn dưới nước, gây hư hại nghiêm trọng cho thân tàu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hải quân các nước như Mỹ, Anh, Pháp, Đức sẽ mất vài tuần để rà phá thủy lôi. Điều đó cũng đồng nghĩa phí bảo hiểm hàng hải sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao.
Chưa rõ điều gì sẽ diễn ra tiếp theo
Ông Lasse Kristoffersen, Giám đốc điều hành Wallenius Wilhelmsen, công ty vận chuyển tàu và xe hơi của Na Uy, dự báo mất ít nhất 30-45 ngày để hoạt động vận tải trong eo biển trở lại bình thường.
Tình hình chỉ có thể ổn định khi các công ty đủ yên tâm để đưa tàu ra ngoài và điều thêm tàu mới vào nhận hàng. Hơn nữa, các công ty phải đảm bảo tàu thuyền của họ an toàn khỏi xung đột. Lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn vẫn đang tấn công tàu bè ở Biển Đỏ. Dù số vụ tấn công đã giảm, nhiều hãng tàu vẫn tránh xa khu vực này. Ông Kristoffersen khẳng định: “Nỗi lo sợ là quá đủ để chúng tôi ngừng giao dịch”.
Theo ông Dimitris Ampatzidis, chuyên gia tại công ty dữ liệu hàng hải Kpler, ngay cả khi có quy trình, lưu lượng tàu chỉ hồi phục khoảng 40-50% sau 3-4 tuần. Các công ty cũng muốn biết bước tiếp theo sẽ ra sao: eo biển mở hoàn toàn hay có kiểm soát, tàu đi theo đoàn hay bị hạn chế lộ trình?
Ông dự đoán khả năng cao nhất là tàu vẫn được phép di chuyển nhưng phải tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt hơn, đi kèm chi phí bảo hiểm cao và thời gian chờ đợi kéo dài. Trên thực tế, một số doanh nghiệp vẫn hoài nghi về thỏa thuận này. Ami Daniel, Giám đốc điều hành công ty tình báo hàng hải Windward, cho biết: “Cần chờ xem thời điểm thỏa thuận thực sự được ký kết và bắt đầu có hiệu lực.” Ông cũng chỉ ra sự không đồng nhất trong phát ngôn giữa quan chức Mỹ và Iran. Doanh nghiệp có thể vẫn giữ tâm lý thận trọng, ngay cả khi ông Trump tuyên bố eo biển đã mở, bởi điều tương tự từng xảy ra hai lần trước đó.
