Thủ tướng Nhật Bản khéo léo cân bằng quan hệ với Mỹ giữa căng thẳng Iran
Trong bối cảnh cuộc xung đột giữa liên quân Mỹ-Israel với Iran bước sang tuần thứ ba, áp lực đối với các đồng minh của Washington ngày càng gia tăng. Đặc biệt, yêu cầu tham gia bảo vệ tuyến vận tải chiến lược tại Vịnh Ba Tư do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất đặt ra thách thức lớn. Chuyến thăm Washington của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi được xem là phép thử quan trọng cho mối quan hệ song phương, với những dự báo về bất đồng có thể nổi lên.
Linh hoạt ngoại giao giữa sức ép an ninh
Cuộc gặp tại Nhà Trắng giữa Thủ tướng Takaichi và Tổng thống Trump diễn ra trong không khí tích cực, bất chấp những khác biệt tiềm ẩn. Một khoảnh khắc đáng chú ý xảy ra khi ông Trump nhắc lại trận Trân Châu Cảng, tạo ra thoáng căng thẳng. Tuy nhiên, bà Takaichi giữ thái độ điềm tĩnh, không phản ứng trực diện, giúp duy trì bầu không khí đối thoại. Ông Trump liên tục thể hiện thiện chí, nhấn mạnh quan hệ đồng minh lâu dài, phát biểu: "Chúng tôi có mối quan hệ và sự ủng hộ tuyệt vời với Nhật Bản trên mọi phương diện".
Trước yêu cầu của Washington về việc tham gia bảo vệ Eo biển Hormuz, bà Takaichi giải thích rõ các giới hạn pháp lý từ Hiến pháp hòa bình của Nhật Bản, được xây dựng sau Thế chiến II, hạn chế triển khai lực lượng quân sự ra nước ngoài. Thay vì từ chối thẳng thừng, Tokyo lựa chọn cách tiếp cận mềm dẻo, nhấn mạnh những đóng góp khác ngoài quân sự. Nhà kinh tế Adam Farrar nhận định rằng bà Takaichi "có thể thở phào nhẹ nhõm sau khi vượt qua cuộc gặp mà gần như không chịu tổn thất", đồng thời cho thấy mối quan hệ cá nhân tích cực giữa hai nhà lãnh đạo.
Phương án ngoại giao kinh tế và hợp tác chiến lược
Bên cạnh yếu tố an ninh, Tokyo mang tới Washington một loạt đề xuất hợp tác kinh tế quy mô lớn nhằm củng cố quan hệ song phương. Các kế hoạch bao gồm:
- Đầu tư hàng chục tỷ USD vào các dự án năng lượng tại Mỹ, từ xây dựng lò phản ứng hạt nhân module nhỏ đến phát triển nhà máy điện khí.
- Tham gia vào các dự án cơ sở hạ tầng năng lượng lớn hơn, góp phần đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc.
- Cam kết tăng cường sản xuất tên lửa đánh chặn SM-3, hệ thống đang được sử dụng rộng rãi để đối phó với các mối đe dọa từ tên lửa và UAV.
Những sáng kiến này nằm trong khuôn khổ hợp tác rộng hơn giữa hai nước nhằm tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Bà Mira Rapp-Hooper, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, đánh giá rằng Nhật Bản đang "làm nhiều hơn cho an ninh của chính mình và cho Mỹ, đồng thời thể hiện vai trò mang tính xây dựng tại Trung Đông".
Duy trì cân bằng giữa lịch sử và lợi ích hiện tại
Cuộc gặp cũng không hoàn toàn tránh khỏi tranh cãi. Khi được hỏi về việc Mỹ không thông báo trước cho đồng minh về kế hoạch tấn công Iran, ông Trump trả lời: "Chúng tôi muốn tạo bất ngờ. Ai hiểu rõ bất ngờ hơn Nhật Bản? Tại sao các bạn không nói với tôi về việc tấn công Trân Châu Cảng?". Phát biểu này một lần nữa cho thấy phong cách ngoại giao trực diện của ông Trump, đồng thời nhấn mạnh những thách thức trong việc duy trì sự cân bằng giữa lịch sử, chính trị và lợi ích hiện tại.
Giữa lúc tình hình địa chính trị ngày càng trở nên phức tạp, cuộc gặp giữa lãnh đạo Nhật Bản và Mỹ phản ánh một thực tế: các liên minh không còn vận hành theo những khuôn mẫu cứng nhắc. Thay vào đó, sự linh hoạt, thực dụng và khả năng thích ứng đang trở thành yếu tố then chốt. Đối với Tokyo, việc duy trì quan hệ chặt chẽ với Washington trong khi vẫn bảo vệ các giới hạn hiến pháp là một bài toán khó, nhưng cách tiếp cận của bà Takaichi cho thấy Nhật Bản đang tìm được điểm cân bằng, ít nhất là trong giai đoạn hiện tại.
