Sách Trắng Thống nhất 2026 do Bộ Thống nhất Hàn Quốc công bố đánh dấu bước chuyển chiến lược rõ rệt: từ ưu tiên răn đe, gây sức ép dưới thời cựu Tổng thống Yoon Suk Yeol sang nhấn mạnh hòa bình, đối thoại và cùng tồn tại với Triều Tiên. Tài liệu dài 232 trang phản ánh sự dịch chuyển từ mục tiêu “thay đổi Triều Tiên” sang “quản lý căng thẳng”, từ đối đầu sang ổn định, từ thống nhất nhanh chóng sang cùng tồn tại lâu dài.
Thay đổi ngôn ngữ và chiến lược
Theo The Guardian, điểm nổi bật nhất là Seoul chính thức điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng thực dụng hơn, tập trung giảm căng thẳng và ngăn xung đột quân sự. Truyền thông Hàn Quốc ghi nhận số lần xuất hiện các từ như “hòa bình”, “đối thoại”, “cùng tồn tại hòa bình” tăng mạnh so với phiên bản trước, trong khi các thuật ngữ đối đầu như “đào tẩu”, “nhân quyền”, “tự do” giảm đáng kể. Điều này cho thấy Seoul chủ động làm mềm diễn ngôn chính trị để tạo không gian cho đối thoại liên Triều.
Quan hệ hai miền gần như “đóng băng” suốt 5 năm qua: không còn đoàn tụ gia đình ly tán, trao đổi kinh tế hay các dự án hợp tác biểu tượng như Khu công nghiệp Kaesong, tuyến du lịch núi Kumgang. Đường dây nóng liên Triều bị cắt đứt nhiều lần, hoạt động quân sự và tuyên truyền tại khu phi quân sự gia tăng. Trong bối cảnh đó, Sách Trắng 2026 xuất hiện như nỗ lực tái định hình cách tiếp cận của Seoul.
Ba nguyên tắc lớn và đề xuất thỏa thuận mới
Văn kiện đề ra ba nguyên tắc: tôn trọng thể chế chính trị của Triều Tiên; phản đối thống nhất bằng sáp nhập; kiềm chế các hành động làm gia tăng căng thẳng. Đây là tư duy mới của chính quyền Tổng thống Lee Jae Myung: ổn định trước, thống nhất sau. Sách Trắng đề xuất nối lại Thỏa thuận quân sự liên Triều ngày 19/9/2018 dưới thời Tổng thống Moon Jae In – văn kiện từng là nền tảng giảm căng thẳng trước khi đổ vỡ. Ngoài ra, Seoul thúc đẩy ý tưởng xây dựng “Thỏa thuận cơ bản liên Triều” mới nhằm tái lập cơ chế đối thoại và kiểm soát khủng hoảng. Giới phân tích quốc tế cho rằng đây là dấu hiệu chuyển sang mô hình “quản lý xung đột dài hạn” kiểu Chiến tranh lạnh.
Tranh cãi về cụm từ “hai nhà nước trên thực tế”
Theo Interfax của Nga, cụm từ gây tranh cãi nhất là “hai nhà nước trên thực tế”. Lần đầu trong văn kiện chính thức, Bộ Thống nhất Hàn Quốc thừa nhận hai miền Nam và Bắc “đang tồn tại như hai nhà nước độc lập trên thực tế”. Dù Seoul khẳng định không từ bỏ mục tiêu thống nhất, phát biểu này lập tức tạo làn sóng tranh cãi trong giới bảo thủ. Nhiều nghị sĩ và học giả cho rằng cách diễn đạt có thể mâu thuẫn với Hiến pháp Hàn Quốc, vốn xác định toàn bộ bán đảo là lãnh thổ của Đại Hàn Dân Quốc. Một số cáo buộc chính phủ “hợp thức hóa lập trường của Bình Nhưỡng”.
Chính quyền Tổng thống Lee Jae Myung phản bác rằng việc thừa nhận thực tế hai nhà nước không có nghĩa từ bỏ lý tưởng thống nhất, mà là bước đi thực dụng thích ứng với tình hình hiện nay. Cuộc tranh luận này phản ánh sự thay đổi trong tâm lý xã hội Hàn Quốc: thế hệ trẻ ngày càng nhìn nhận Triều Tiên như thực thể chính trị riêng biệt, tỷ lệ ủng hộ thống nhất giảm dần, mối quan tâm lớn hơn là chi phí kinh tế và gánh nặng an sinh. Nhiều chuyên gia cho rằng khái niệm “thống nhất” đang chuyển từ mục tiêu chính trị cấp bách thành lý tưởng dài hạn mang tính biểu tượng.
So sánh với Ostpolitik của Tây Đức
Giới quan sát quốc tế bắt đầu so sánh cách tiếp cận mới của Seoul với chính sách hướng Đông (Ostpolitik) của Tây Đức thập niên 70. Khi đó, Tây Đức từ bỏ cách tiếp cận phủ nhận Đông Đức, chuyển sang đối thoại, công nhận thực tế chia cắt và thúc đẩy cùng tồn tại hòa bình, góp phần giảm căng thẳng ở châu Âu và tạo tiền đề cho thống nhất. Một số học giả Hàn Quốc cho rằng Seoul đang thử nghiệm “Ostpolitik kiểu Triều Tiên”. Tuy nhiên, bối cảnh hiện tại phức tạp hơn: Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân, quan hệ quân sự ngày càng sâu với Nga, duy trì kiểm soát chính trị chặt chẽ. Đề xuất “đóng băng - cắt giảm - tháo dỡ” trong vấn đề phi hạt nhân hóa bị nhiều chuyên gia phương Tây đánh giá khó khả thi ngắn hạn, vì Bình Nhưỡng nhiều lần tuyên bố không từ bỏ năng lực hạt nhân.
Bối cảnh địa chính trị và triển vọng
Sách Trắng 2026 phản ánh những thay đổi sâu sắc trong môi trường địa chính trị Đông Bắc Á: cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc, xung đột Nga - Ukraine, tái vũ trang tại nhiều quốc gia châu Á. Quan hệ Nga - Triều Tiên xích lại gần qua hợp tác quân sự và kinh tế. Mỹ tăng cường hợp tác mở rộng với Hàn Quốc và Nhật Bản. Trung Quốc ưu tiên ổn định bán đảo. Seoul tìm kiếm khoảng không chiến lược linh hoạt để tránh bị cuốn vào vòng xoáy đối đầu giữa các cường quốc. Một số chuyên gia Hàn Quốc coi đây là “khoảng trống ngoại giao” hiếm hoi để tái lập đối thoại.
Những tín hiệu hòa dịu ban đầu đã xuất hiện ở cấp độ biểu tượng: trận bóng đá giao hữu giữa câu lạc bộ nữ Suwon của Hàn Quốc và đội Naegohyang của Triều Tiên ngày 20/5 vừa qua được truyền thông Seoul mô tả như “phép thử mềm” cho khả năng nối lại giao lưu dân sự. Tuy nhiên, lịch sử quan hệ liên Triều cho thấy các giai đoạn hòa giải thường mong manh, dễ bị đảo ngược bởi khủng hoảng chính trị hoặc quân sự. Từ “Chính sách Ánh dương” dưới thời Tổng thống Kim Dae-jung đến các hội nghị thượng đỉnh dưới thời ông Moon Jae In, bán đảo từng nhiều lần chứng kiến hy vọng hòa giải rồi nhanh chóng quay trở lại đối đầu. Giới quan sát cho rằng Sách Trắng 2026 mới chỉ là bước mở đầu cho chiến lược dài hơi. Thách thức lớn nhất với Seoul không nằm ở thay đổi ngôn từ, mà ở khả năng chuyển hóa tuyên bố mềm mỏng thành cơ chế đối thoại thực chất với Bình Nhưỡng, trong bối cảnh lòng tin gần như cạn kiệt.
