Tại Hội nghị Africa Forward diễn ra ở Nairobi, Kenya, ngày 12/5, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã công bố gói đầu tư trị giá 23 tỷ euro (khoảng 27 tỷ USD) dành cho châu Phi. Khoản đầu tư này bao gồm 14 tỷ euro từ các nguồn vốn công và tư của Pháp, cùng 9 tỷ euro từ các nhà đầu tư châu Phi.
Mục tiêu và tác động của gói đầu tư
Phát biểu tại họp báo, ông Macron cho biết gói đầu tư sẽ được triển khai thông qua doanh nghiệp tư nhân và các dự án do cơ quan hỗ trợ phát triển của Pháp điều phối. Chương trình này dự kiến tạo ra hơn 250.000 việc làm trực tiếp tại cả Pháp và các quốc gia châu Phi, đồng thời thúc đẩy các lĩnh vực năng lượng, cơ sở hạ tầng, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tổng thống Macron mô tả đây là sự thay đổi trong cách tiếp cận của Pháp đối với châu Phi, nhấn mạnh mục tiêu xây dựng quan hệ đối tác bình đẳng và tăng cường tính tự chủ chiến lược giữa châu Âu và châu Phi. Ông cũng cho rằng Mỹ và Trung Quốc đang dẫn đầu trong nhiều giải pháp công nghệ và công nghiệp, do đó châu Âu và châu Phi cần hợp tác để xây dựng năng lực tự chủ riêng.
Hỗ trợ cơ chế bảo lãnh rủi ro đầu tư
Ông Macron bày tỏ ủng hộ cơ chế bảo lãnh rủi ro đầu tư cho châu Phi và cho biết sẽ cùng các lãnh đạo châu lục vận động Nhóm G7 thông qua cơ chế này tại hội nghị tháng 6 tới tại Pháp. Tổng thống Kenya William Ruto nhấn mạnh rằng vấn đề lớn nhất của châu Phi hiện nay không phải thiếu thanh khoản mà là cấu trúc rủi ro, khi các tổ chức cho vay quốc tế đánh giá mức độ rủi ro quá cao, làm tăng chi phí tín dụng và chậm tăng trưởng kinh tế.
Nỗ lực tái thiết quan hệ với châu Phi
Kể từ khi lên nắm quyền năm 2017, Tổng thống Macron cam kết tái thiết quan hệ giữa Pháp với các thuộc địa cũ ở châu Phi, chấm dứt tư duy sân sau. Ông đã thực hiện khoảng 20 chuyến thăm châu Phi, nhiều hơn bất kỳ tổng thống Pháp nào trước đó. Tuy nhiên, tham vọng cải tổ quan hệ liên tục bị tác động bởi các cuộc khủng hoảng chính trị, đảo chính quân sự và sự suy giảm ảnh hưởng của Pháp, đặc biệt tại khu vực Sahel.
Việc chọn Nairobi – trung tâm kinh tế Đông Phi nói tiếng Anh – để tổ chức hội nghị được xem là dấu hiệu cho thấy Paris muốn chuyển trọng tâm sang các đối tác mới ngoài khu vực châu Phi nói tiếng Pháp truyền thống. Khoảng 30 nguyên thủ và hơn 1.500 doanh nghiệp tham dự cho thấy quy mô hợp tác mới, tập trung vào đầu tư, đổi mới công nghệ, năng lượng, cơ sở hạ tầng và thương mại thay vì an ninh và quân sự như trước.
Thách thức và triển vọng
Pháp hiện coi Kenya, Nigeria và Nam Phi là các trung tâm tăng trưởng, nơi Paris hy vọng mở rộng hợp tác kinh tế và giành thị phần trước sự cạnh tranh của Trung Quốc và Mỹ. Khác với các nước Tây Phi từng là thuộc địa, các quốc gia Đông Phi nói tiếng Anh không mang nặng di sản lịch sử thuộc địa, tạo lợi thế cho Pháp xây dựng hình ảnh mới.
Tuy nhiên, những nỗ lực này không đủ để ngăn quan hệ giữa Pháp với nhiều nước châu Phi rơi vào khủng hoảng. Giai đoạn 2020-2023, các cuộc đảo chính tại Mali, Burkina Faso và Niger khiến ảnh hưởng của Pháp tại Sahel suy giảm nghiêm trọng, quân đội Pháp buộc phải rút khỏi các quốc gia này. Hiện Pháp chỉ duy trì căn cứ tại Djibouti.
Nhiều phát biểu của ông Macron trong các chuyến công du trước đây cũng gây tranh cãi và bị chỉ trích là mang tính bảo trợ. Ông Achille Mbembe, người sáng lập Quỹ Đổi mới vì dân chủ tại Nam Phi, nhận định mối quan hệ đã thay đổi sâu sắc, với sự hiện diện của các cường quốc khác làm thay đổi cán cân ảnh hưởng, khiến Pháp không còn giữ vị thế đặc biệt. Ông cho rằng trọng tâm của quan hệ giờ đây nằm ở châu Phi, không còn ở Paris.
Giới chuyên gia nhận định ảnh hưởng suy giảm của Pháp phản ánh xu thế bình thường hóa quan hệ, khi Paris trở thành một đối tác như nhiều cường quốc khác. Hội nghị lần này được xem là cơ hội để Pháp tìm lại vị thế tại lục địa đen sau thời gian dài giậm chân tại chỗ.
