Chiều 2/8, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ Ngoại giao đã chủ trì Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 với chủ đề "Nâng tầm công tác đối ngoại địa phương, huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển". Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung dự và chủ trì hội nghị; cùng dự có hơn 300 đại biểu từ các ban, bộ, ngành Trung ương, lãnh đạo địa phương, cơ quan ngoại vụ, Đại sứ, Tổng lãnh sự Việt Nam ở nước ngoài, đại diện hiệp hội doanh nghiệp và lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Ngoại giao.
Đây là hội nghị toàn quốc đầu tiên về công tác đối ngoại địa phương trong nhiệm kỳ Đại hội XIV của Đảng và kỷ nguyên phát triển mới. Sự kiện nhằm thống nhất nhận thức, đề ra phương hướng, giải pháp để nâng tầm đối ngoại địa phương, góp phần thực hiện đường lối đối ngoại Đại hội XIV, Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị và mục tiêu phát triển đất nước giai đoạn mới.
Đối ngoại phải trở thành nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển
Phát biểu chỉ đạo, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi công tác đối ngoại, đặc biệt là đối ngoại địa phương, được triển khai thực chất, hiệu quả hơn và trở thành nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển. Thế giới đang biến động nhanh, mạnh và khó dự báo; sự dịch chuyển của các trung tâm tăng trưởng kinh tế, sự nổi lên của nhiều nền kinh tế mới cùng những bước tiến về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đã làm thay đổi môi trường phát triển của Việt Nam.
"Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng có vị thế cao hơn trên trường quốc tế, nhiều quốc gia coi trọng quan hệ với Việt Nam và sẵn sàng mở rộng hợp tác, vấn đề đặt ra không còn là có cơ hội hay không mà là làm thế nào để biến những cơ hội đó thành kết quả phát triển thực chất", người đứng đầu ngành ngoại giao nhấn mạnh. Nếu các địa phương không tận dụng được điều kiện quốc tế thuận lợi, họ sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển quan trọng; vì vậy, đối ngoại địa phương cần được tổ chức chủ động hơn, chuyên nghiệp hơn, gắn chặt với mục tiêu kinh tế – xã hội.
Bộ trưởng cũng đề nghị đổi mới mạnh mẽ cơ chế phối hợp giữa Trung ương và địa phương, giữa Bộ Ngoại giao với các bộ, ngành và giữa các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài với địa phương. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương cần phát huy vai trò lãnh đạo trong công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế; các cơ quan đại diện phải chủ động hỗ trợ địa phương, còn địa phương cần tạo điều kiện để phối hợp được bài bản, có trọng tâm, phù hợp điều kiện thực tế.
Bộ trưởng mong muốn các địa phương tập trung trao đổi, đóng góp ba nhóm vấn đề lớn: xác định vị trí, vai trò của đối ngoại trong chiến lược phát triển; đề xuất mô hình, phương thức tổ chức hiệu quả; kiến nghị giải pháp về bộ máy, cơ chế phối hợp, đào tạo nhân lực và hoàn thiện thể chế. Ông cũng đề nghị các địa phương thẳng thắn phản ánh khó khăn, vướng mắc trong triển khai cơ chế, chính sách hiện hành để Bộ Ngoại giao tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế. Bộ Ngoại giao sẽ nghiên cứu, cụ thể hóa các định hướng trong phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thành chương trình hành động, tài liệu hướng dẫn, góp phần đưa đối ngoại thành nguồn lực phục vụ phát triển nhanh, bền vững.
Nhiều kết quả đạt được nhưng vẫn còn hạn chế kéo dài
Trình bày báo cáo trung tâm về triển khai công tác đối ngoại địa phương từ sau Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 21, Thứ trưởng Ngoại giao Ngô Lê Văn cho biết các địa phương đã bám sát đường lối đối ngoại của Đảng, phối hợp triển khai hiệu quả đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân. Nhờ đó, môi trường hòa bình được giữ vững, lợi ích quốc gia – dân tộc được bảo vệ, quan hệ với các đối tác được củng cố. Ngoại giao phục vụ phát triển được coi trọng, phạm vi huy động nguồn lực quốc tế mở rộng; ngoại giao văn hóa, giáo dục, thông tin đối ngoại, công tác lãnh sự và người Việt Nam ở nước ngoài được triển khai gắn với yêu cầu phát triển của từng địa phương.
Tuy nhiên, Thứ trưởng Ngô Lê Văn cũng chỉ ra những hạn chế kéo dài, cùng với yêu cầu mới từ hội nhập quốc tế, sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc phối hợp và chia sẻ thông tin ở một số nơi chưa thường xuyên, liên tục; xác định nhu cầu, chuẩn bị đề xuất, tìm kiếm đối tác, triển khai và đánh giá kết quả hợp tác còn thiếu gắn kết, đầu mối và trách nhiệm theo dõi chưa thực sự rõ ràng.
Ba bài học kinh nghiệm
Từ thực tiễn, Thứ trưởng Ngô Lê Văn rút ra ba bài học quan trọng:
- Sự lãnh đạo thường xuyên của cấp ủy, quản lý thống nhất của chính quyền và phối hợp của các cơ quan đầu mối là yếu tố quyết định chất lượng đối ngoại.
- Chất lượng chuẩn bị quyết định hiệu quả hợp tác; các địa phương xác định rõ nhu cầu, lựa chọn đúng ưu tiên, chủ động đề xuất hợp tác sẽ kết nối đối tác hiệu quả hơn.
- Hiệu quả đối ngoại phụ thuộc lớn vào sự phối hợp thường xuyên và hoạt động theo dõi sau ký kết; cần phân công rõ trách nhiệm, xử lý kịp thời vướng mắc để bảo đảm tính liên tục.
Định hướng giai đoạn 2026-2028 và bốn nhiệm vụ trọng tâm
Giai đoạn 2026-2028, công tác đối ngoại địa phương tiếp tục bám sát đường lối đối ngoại Đại hội XIV, Nghị quyết 06-NQ/TW và yêu cầu phát triển đất nước. Trọng tâm là nâng cao chất lượng tham mưu, quản lý, triển khai hoạt động đối ngoại phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế của địa phương. Bốn nhiệm vụ được xác định gồm: nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình đối ngoại địa phương; nâng cao hiệu quả hoạt động hợp tác quốc tế; tăng cường quản lý và phối hợp trong triển khai; củng cố tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực cán bộ và hiện đại hóa công tác đối ngoại địa phương.
"Bộ Ngoại giao tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hỗ trợ địa phương triển khai các nhiệm vụ trên, nhất là trong cung cấp thông tin, đào tạo cán bộ, kết nối đối tác và xử lý vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện", Thứ trưởng Ngô Lê Văn khẳng định.
