Đứng dưới ánh đèn của Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, Tổng thống Mỹ Donald Trump nâng ly chúc mừng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Sau khi nhấp một ngụm nhỏ, khuôn mặt của người đàn ông không thích uống rượu bỗng căng thẳng vì khó chịu. Sau đó, ông chuyển ly cho một quan chức Mỹ và ngồi xuống vị trí của mình tại bữa tiệc chiêu đãi cấp nhà nước. Chiếc ly nhanh chóng được mang đi, đảm bảo ADN và dấu vân tay của tổng thống không bị sót lại.
Theo Telegraph, ông Trump dường như tỏ ra khá bồn chồn. Ông dành cả buổi sáng đàm phán kín với ông Tập trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh kéo dài 2 ngày, cuốn theo các điều kiện của Trung Quốc. Còn CNN nhận định ông Trump từ lâu tự khắc họa bản thân như một nhà lãnh đạo cứng rắn với Trung Quốc. Mặc dù vậy, những lời lẽ đanh thép và cuộc chiến thương mại với Bắc Kinh lại bị lu mờ bởi thái độ khá nhượng bộ của ông trước ông Tập. Cách tiếp cận mềm mỏng đó được thể hiện rõ nét trong chuyến thăm Bắc Kinh vừa qua. Telegraph cho rằng hội nghị lần này là bài học về khả năng kiểm soát và cơ hội cho thế giới thấy Trung Quốc đang trỗi dậy, và Mỹ nên cảnh giác.
Phái đoàn Mỹ cất hết điện thoại ở nhà
Tại Mỹ, Hội nghị thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo rất được mong chờ. Ông Trump thậm chí ca ngợi khả năng đạt được một số đột phá về thương mại và mô tả đây là “Hội nghị thượng đỉnh tốt nhất từ trước đến nay”. Trong khi đó, Trung Quốc thông báo về chuyến thăm cấp nhà nước chỉ 48 giờ trước khi tổng thống Mỹ dự kiến hạ cánh. Truyền thông nhà nước Trung Quốc hầu như không đề cập gì đến ông Trump vào ngày ông đến. Trang nhất tờ China Daily hôm 12-5 lại tập trung vào cuộc gặp giữa ông Tập với Tổng thống Tajikistan Emomali Rahmon.
Dẫu vậy, trên mạng xã hội, các chủ đề liên quan đến ông Trump nhanh chóng chiếm sóng Weibo, phản ánh sự quan tâm lớn của người dân Trung Quốc với chuyến thăm cấp cao này. Ngay khi chuyên cơ chở ông Trump hạ cánh, hashtag “#WelcomeTrumpToChina” (Chào mừng ông Trump tới Trung Quốc) nhanh chóng leo lên vị trí chủ đề được bàn luận nhiều nhất trên Weibo - mạng xã hội lớn nhất nước này.
Các nhà báo và quan chức Mỹ đến Bắc Kinh với điện thoại và máy tính xách tay dùng một lần để tránh làm lộ nguồn tin. Một số đài truyền hình sử dụng các mật danh giả như “Beyoncé” và “Rick Ross” trong một nhóm chat được mã hóa để tăng cường bảo mật. Những đài khác lại có cách tiếp cận thoải mái hơn, sử dụng điện thoại di động cá nhân trong suốt Hội nghị thượng đỉnh như thể đó chỉ là một ngày làm việc bình thường. Nhiều người nói đùa họ muốn gọi cho ông Trump để xem tổng thống có mang theo điện thoại hay không, bởi hầu hết nhà báo ở Washington D.C. đều có số điện thoại cá nhân của ông. Câu trả lời là Tổng thống đã để điện thoại ở nhà.
Các quan chức Nhà Trắng cũng thay đổi số điện thoại và địa chỉ email thành tài khoản dùng một lần như một phần "biện pháp phong tỏa kỹ thuật số" suốt hai ngày. Các thiết bị cá nhân của họ cất giữ trên chuyên cơ Air Force One, trong túi Faraday có khả năng chặn mọi tín hiệu. Khi lên chuyến bay về Mỹ, một thùng đựng điện thoại dùng một lần, mã PIN và thông tin đăng nhập được chuẩn bị sẵn.
Các phóng viên Mỹ phải tuân thủ nhiều quy định nghiêm ngặt. Việc đi vệ sinh bị hạn chế, còn nước uống cũng như sạc dự phòng bị tịch thu. Căng thẳng leo thang khi một nhóm phóng viên Trung Quốc xông vào cuộc gặp song phương giữa ông Trump và ông Tập, xô đẩy một trợ lý Nhà Trắng. Khi ông Trump gặp ông Tập, các em nhỏ vẫy hoa chào đón hai nhà lãnh đạo tại Đại lễ đường Nhân dân. Điều này khiến tổng thống Mỹ rất cảm động. “Tôi đặc biệt ấn tượng với những đứa trẻ đó. Chúng rất vui vẻ, rất xinh. Thật tuyệt vời”, ông Trump nói trong bài phát biểu khai mạc cuộc gặp song phương, trong đó ông cũng hết lời ca ngợi ông Tập.
Sự cứng rắn đi đâu rồi?
Và rồi, những vòng đàm phán quan trọng đã diễn ra. Vấn đề đảo Đài Loan có lẽ nổi bật nhất. Đây là chủ đề khó nhằn với mọi tổng thống Mỹ, xét tới cách tiếp cận phức tạp của Washington phải cân bằng giữa chính sách “một Trung Quốc” và “sự mơ hồ chiến lược”. Trong phần lớn chuyến đi, ông Trump dường như né tránh nói trực diện vấn đề. Đáng chú ý, nhà báo Sean Hannity của Fox News thậm chí còn không đề cập đến chủ đề này trong cuộc phỏng vấn phát sóng hôm 14/5.
Trong chuyến bay về Mỹ, ông Trump có cuộc gặp ngắn với phóng viên trên chuyên cơ Air Force One. Ông cho biết đã thảo luận với phía Trung Quốc về kế hoạch bán số khí tài trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan và sẽ "đưa ra quyết định trong thời gian ngắn sắp tới". Trước đó, chính quyền của ông đã chuyển giao lượng vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho hòn đảo này. Tổng thống Mỹ lặp lại luận điểm rằng Đài Loan đã là một phần của Trung Quốc từ hàng nghìn năm nay. Việc ông Trump thảo luận với Bắc Kinh về khí tài cho Đài Loan được đánh giá là một thắng lợi của Trung Quốc. Động thái này phá vỡ cam kết lịch sử của Mỹ năm 1982 dưới thời Cựu Tổng thống Ronald Reagan (thuộc văn kiện "Sáu bảo đảm"), trong đó khẳng định Mỹ sẽ không tham vấn ý kiến của Trung Quốc trước khi thực hiện các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan. Khi được phóng viên chất vấn về việc vi phạm cam kết năm 1982, ông Trump phản hồi trực tiếp: “Tôi biết phải làm sao, nói tôi không muốn bàn về chuyện đó à? Vì chúng ta đã có một thỏa thuận được ký kết năm 1982 ư? Không, chúng tôi đã thảo luận về việc bán vũ khí”.
Bên cạnh đó, Tổng thống Mỹ cho biết cũng đang cân nhắc dỡ bỏ lệnh trừng phạt với các công ty Trung Quốc đã mua dầu của Iran. Khi bị chất vấn về các cuộc tấn công mạng từ Trung Quốc, ông Trump cho rằng đó là vấn đề của cả hai phía. “Những gì họ làm, chúng ta cũng làm. Chúng ta cũng do thám họ rất gắt gao. Tôi nói với ông ấy: ‘Chúng tôi làm rất nhiều việc với ông mà ông không hề hay biết’”, ông Trump chia sẻ trên Air Force One.
Các thương vụ kinh doanh quan trọng hầu như không có tiến triển đáng kể. Thương vụ bán máy bay Boeing chỉ đạt khoảng 200 chiếc Boeing 737 Max, thấp hơn nhiều so với con số 500 thảo luận ban đầu. Cuối cùng, lời hứa “cấm người Trung Quốc sở hữu đất nông nghiệp của Mỹ” trong chiến dịch tranh cử cũng không thành. Cả đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa đều ủng hộ chính sách, và ý tưởng này đặc biệt phổ biến ở phe cánh hữu. Nhưng ông Trump khá mập mờ: “Nghe này, không phải tôi thích thú gì việc đó. Nhưng mọi người muốn thấy giá nông sản lao dốc à? Muốn thấy nông dân mất sạch tiền à? Cứ thử gạt họ (Trung Quốc) ra khỏi thị trường mà xem”.
Chính quyền Trump cũng tuyên bố sẽ "quyết liệt" thu hồi thị thực sinh viên Trung Quốc. Nhưng trên chuyên cơ Air Force One, ông Trump nói: “Câu nói ‘Tôi không muốn có sinh viên nào cả’ là lời xúc phạm với cả một quốc gia. Nếu các bạn muốn thấy hệ thống đại học của chúng ta sụp đổ, hãy loại bỏ nửa triệu người khỏi đó”.
Ông Trump vốn thích giữ cho mình nhiều lựa chọn. Quan trọng, thế giới thường nhìn vào những gì tổng thống làm, thay vì chỉ những gì ông nói. Có thể đơn giản ông Trump không muốn phá hỏng thái độ cởi mở và thân thiện sau chuyến đi bằng cách ngay lập tức ủng hộ lập trường đặt lợi ích của Mỹ đối lập lợi ích của Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Trump dường như dễ bị ảnh hưởng bởi những lời lẽ ngọt nhạt, đặc biệt từ các nhà lãnh đạo quyền lực. Trong chính sách với Trung Quốc, việc đạt được các thỏa thuận ngày càng được ưu tiên cao hơn so với việc chống lại ảnh hưởng của nước này.
Chưa rõ mối quan hệ Mỹ - Trung sẽ thay đổi thế nào sau chuyến đi. Ngay cả khi ông Trump mong muốn một mối quan hệ tốt đẹp hơn, các thành viên đảng Cộng hòa chưa chắc đã hài lòng. Dù sao đi nữa, ông Trump đã phần nào chứng minh ông không hề cứng rắn với Trung Quốc như ông tưởng.
