Ngay sau khi thất cử năm 2020, Tổng thống Mỹ Donald Trump đối mặt với nhiều thách thức pháp lý. Ông suýt bị luận tội vì cáo buộc lật ngược kết quả bầu cử và liên tục bị điều tra, thậm chí bị truy tố hình sự năm 2024. Dường như ông chủ Nhà Trắng không muốn kịch bản này tái diễn.
Chính quyền Trump áp dụng hàng loạt biện pháp bảo vệ
Chính quyền của ông đang triển khai nhiều biện pháp để hạn chế khả năng ông tiếp tục bị truy tố vì các vụ việc trong quá khứ, từ án dân sự đến hình sự. Gần đây nhất, ông Trump và Cơ quan Thuế Liên bang Mỹ (IRS) đã đạt thỏa thuận dàn xếp liên quan đến việc hồ sơ thuế của ông bị rò rỉ. Theo đó, IRS sẽ không còn quyền truy thu thuế của ông Trump, các cơ sở kinh doanh của ông và gia đình. Đổi lại, gia đình ông Trump sẽ không yêu cầu bồi thường 10 tỷ USD do tiết lộ trái phép hồ sơ thuế.
Tuy đây chỉ là thỏa thuận về thuế, một số nhà quan sát cho rằng ngôn ngữ của thỏa thuận có thể bảo vệ ông Trump khỏi các vấn đề ngoài khuôn khổ thuế. Ngôn ngữ thỏa thuận có thể được diễn giải theo hướng áp dụng không chỉ với các vụ việc liên quan đến cơ quan thuế và Bộ Tài chính, mà còn với tất cả cơ quan, miễn là bị coi là hành vi 'chiến tranh pháp lý' hoặc 'vũ khí hóa'. Bộ Tư pháp Mỹ xác nhận với CNN rằng thỏa thuận tập trung vào vấn đề dân sự thay vì hình sự, và chỉ có hiệu lực đối với hồ sơ thuế trước ngày 19/5.
Các thuật ngữ 'chiến tranh pháp lý' hoặc 'vũ khí hóa' không được quy định chặt chẽ trong luật pháp Mỹ. Thỏa thuận định nghĩa các thuật ngữ này khá rộng, khiến giới chuyên gia nhận định thỏa thuận hướng đến mục tiêu ngăn mọi cuộc điều tra nhằm vào hành vi của ông Trump và gia đình trong quá khứ. Quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche bảo vệ thỏa thuận: 'Trong mọi thỏa thuận, cả hai bên đều phải nhượng bộ điều gì đấy'. Thỏa thuận đang bị một thẩm phán liên bang yêu cầu đánh giá lại.
Chiến thuật gây sức ép và mở rộng quyền miễn trừ
Bên cạnh đó, chính quyền Trump áp dụng chiến thuật gây sức ép: trừng phạt những ai có ý định tham gia điều tra nhằm vào ông Trump, trong khi ngăn cản những người ủng hộ ông bị khởi tố. Các công tố viên và cán bộ Bộ Tư pháp tham gia điều tra vụ bạo loạn Đồi Capitol năm 2021 đã bị sa thải. Cựu Giám đốc FBI James Comey và Tổng chưởng lý bang New York Letitia James - những người từng điều tra ông Trump - cũng trở thành mục tiêu của các cáo buộc hình sự.
Năm 2024, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết khẳng định quyền miễn trừ của tổng thống đối với cáo buộc hình sự. Bộ Tư pháp đang cố gắng mở rộng quyền này sang cả cáo buộc dân sự nhằm vào ông Trump liên quan đến vụ bạo loạn năm 2021. Bộ Tư pháp cũng soạn thảo quy định nhằm vô hiệu hóa cuộc điều tra kỷ luật của hiệp hội luật sư các bang nhằm vào luật sư của bộ này. Trước đó, nhiều thủ tục kỷ luật đã được khởi động nhằm vào những người tham gia kế hoạch lật ngược kết quả bầu cử năm 2020.
Nỗ lực nhiều hướng của Nhà Trắng
Trong nỗ lực ngăn chặn các cuộc điều tra có thể liên quan đến Tổng thống Trump, chính quyền Mỹ đã động chạm đến các cải cách hậu cuộc khủng hoảng Watergate, vốn có mục đích tạo ra cơ chế kiểm soát và giám sát nội bộ trong nhánh hành pháp. Ngay đầu nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã sa thải hàng loạt chánh thanh tra của các bộ ngành. Trong nhiệm kỳ đầu, các cơ quan này đã khởi xướng nhiều cuộc điều tra nhằm vào chính quyền Trump, dẫn đến hành động của Quốc hội, bao gồm lần ông Trump bị điều tra luận tội năm 2019.
Đầu năm nay, một cố vấn pháp lý của Bộ Tư pháp nói với ông Trump rằng ông không còn nghĩa vụ tuân thủ Đạo luật Lưu trữ Tổng thống, vốn quy định tài liệu Nhà Trắng cần được bảo quản và nộp về Lưu trữ Quốc gia. Lập luận được Bộ Tư pháp đưa ra là đạo luật trên vi hiến do Quốc hội không thể thông qua một đạo luật xâm phạm quyền hành pháp của tổng thống.
Trong khi đó, Tòa án Tối cao Mỹ cũng có hàng loạt động thái ủng hộ lập luận đề cao quyền lực tổng thống. Tòa án Tối cao do phe bảo thủ chiếm đa số đã cho phép ông Trump sa thải lãnh đạo các cơ quan độc lập, thẩm quyền vốn bị Quốc hội hạn chế, giúp ông chủ Nhà Trắng định hình lại bộ máy nhân sự theo hướng có lợi. Ngay cả đội ngũ nghị sĩ Cộng hòa cũng được ông Trump định hình lại: Hàng loạt nghị sĩ từng bỏ phiếu chống lại ông đã bị lật đổ trong cuộc bầu cử sơ bộ năm nay. Dường như ông vẫn chưa quên việc nhiều nghị sĩ Cộng hòa đã bỏ phiếu chống lại ông trong vụ luận tội năm 2021.
Ngoài ra, tới năm 2029, khi ông Trump đã ngoài 80 tuổi, việc điều tra hay truy tố ông sẽ trở nên khó khăn hơn nhiều: Việc 'lật lại hồ sơ' của một tổng thống cao tuổi như vậy sẽ vấp phải nhiều phản ứng từ dư luận.
