Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới - sẽ được mở lại trước ngày 19/6. Tuy nhiên, bên lề hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, nơi vấn đề Iran chiếm phần lớn thảo luận, các đồng minh châu Âu của ông Trump không chia sẻ sự lạc quan đó.
Quan điểm trái chiều giữa Mỹ và châu Âu
Theo Bloomberg, các đồng minh châu Âu không đồng tình với nhận định rằng hoạt động thương mại có thể khôi phục hoàn toàn vào cuối tuần này như ông Trump hứa. Họ đặt ra những câu hỏi thực tế về những gì đã được thống nhất trước khi cam kết tham gia các nhiệm vụ rà phá thủy lôi và tuần tra.
Một quan chức G7 giấu tên cho biết tồn tại thách thức trong việc tìm kiếm lập trường chung về cách xử lý tình hình Iran. Ít người kỳ vọng sẽ có tuyên bố chung liên quan vấn đề này.
Bất đồng ngay trong chính quyền Mỹ
Tình hình càng phức tạp khi ngay trong chính quyền ông Trump cũng có nhân vật cấp cao không cam kết mạnh mẽ rằng hoạt động hàng hải qua tuyến đường huyết mạch có thể lập tức trở lại bình thường. Một quan chức cấp cao Mỹ cho hay lưu lượng tàu thuyền sẽ tăng dần, có thể mất tới 2 tuần để gia tăng đáng kể, thậm chí lâu hơn để trở lại mức trước khi Mỹ cùng Israel tấn công Iran hồi tháng 2. Vị quan chức này cho biết vẫn còn thủy lôi cần rà phá và các công ty vận tải có mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau.
Quan chức trên cũng cho biết bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran sẽ nêu rõ eo biển được mở cửa miễn phí trong 60 ngày, và Washington kỳ vọng điều khoản này sẽ được đưa vào thỏa thuận cuối cùng.
Thỏa thuận tạm thời nhưng chưa có văn bản chính thức
Trong khi cả Mỹ và Iran đều tuyên bố đã đạt được thỏa thuận tạm thời nhằm mở lại eo biển, việc chưa có văn bản chính thức được công bố khiến hai bên đưa ra những mô tả khác nhau về nội dung thỏa thuận.
Các nhà lãnh đạo G7 sẽ thảo luận về khuôn khổ rà phá thủy lôi tại tuyến đường thủy này, bao gồm đạt được sự đồng thuận từ Iran và các bên liên quan. Việc triển khai lực lượng sẽ không bắt đầu trước khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận cuối cùng bảo đảm hoàn toàn quyền tự do hàng hải thương mại cũng như môi trường hoạt động phù hợp cho lực lượng quân sự trong eo biển.
Quan điểm của Đức và chuyên gia
Các quan chức Đức cảnh báo quá trình này có thể mất nhiều tuần thay vì vài ngày, bởi bất kỳ sự tham gia trực tiếp nào cũng cần khuôn khổ pháp lý quốc tế. Việc rà phá thủy lôi có thể rất phức tạp và tốn thời gian. Hiện vẫn chưa rõ có bao nhiêu quả thủy lôi trong eo biển, thậm chí chưa chắc liệu chúng có thực sự được triển khai hay không.
Bà Caitlin Talmadge thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cho rằng việc bảo đảm eo biển an toàn là nhiệm vụ tỉ mỉ. Công việc sẽ nhanh hơn nếu Iran cung cấp thông tin về vị trí các bãi thủy lôi. Bà cũng cho biết các nước châu Âu sở hữu năng lực rà phá thủy lôi đáng kể, nhưng các tàu thực hiện nhiệm vụ sẽ rơi vào tình thế nguy hiểm nếu xung đột tái diễn.
Kế hoạch của châu Âu
Bất chấp những lo ngại, châu Âu vẫn tiếp tục lập kế hoạch. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer đã dẫn đầu nỗ lực của các đồng minh Mỹ nhằm xây dựng kế hoạch hỗ trợ mở lại eo biển trong trường hợp đạt được thỏa thuận hòa bình cuối cùng. Hơn 15 quốc gia đã cam kết cung cấp trang thiết bị và nhân lực cho nhiệm vụ này.
