Triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran hiện phụ thuộc vào việc Washington có đồng ý giải phóng 24 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Tehran hay không. Đây là tuyên bố của ông Mohsen Rezaei, quan chức cấp cao Iran, trong cuộc phỏng vấn với CNN ngày 5/6.
Ông Rezaei, một thành viên kỳ cựu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), từng tham chiến trong cuộc chiến Iran-Iraq và giữ các vị trí quan trọng trong lực lượng này từ năm 1981 đến 1997. Sau đó, ông gia nhập Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia, cơ quan cố vấn cho Lãnh tụ Tối cao Iran. Ông từng giữ chức Phó Tổng thống dưới thời cố Tổng thống Ebrahim Raisi và đã bốn lần tranh cử tổng thống nhưng không thành công. Những phát biểu của ông được đánh giá cao vì ông vẫn duy trì mối liên hệ chặt chẽ với bộ máy an ninh Iran và được xem là nhân vật thân cận với Lãnh tụ Tối cao đương nhiệm Mojtaba Khamenei.
Bất đồng lớn nhất nằm ở tiền
Ông Mohsen Rezaei, cố vấn quân sự của Lãnh tụ Tối cao Iran, nói trong cuộc phỏng vấn độc quyền với CNN tại Tehran: "Các cuộc đàm phán đang rơi vào bế tắc. Ông Trump phải phá vỡ thế bế tắc này. Quả bóng đang nằm trong chân ông Trump." Iran được cho là đang yêu cầu Mỹ giải ngân 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa ngay sau khi ký thỏa thuận khung, sau đó sẽ nhận thêm 12 tỷ USD ở giai đoạn đàm phán tiếp theo.
Các quan chức Mỹ lo ngại việc giải phóng khoản tiền này ở thời điểm hiện tại có thể làm mất đi đòn bẩy quan trọng đối với Tehran. Tổng thống Trump yêu cầu bất kỳ thỏa thuận nào đạt được phải mạnh hơn đáng kể so với thỏa thuận hạt nhân năm 2015, đồng thời muốn tránh những động thái bị xem là trao cho Iran những "kiện tiền mặt." Trước đây, ông Trump từng chỉ trích quyết định của cựu Tổng thống Barack Obama khi bồi thường tài chính cho Tehran.
Ông Rezaei mô tả yêu cầu giải ngân tài sản là một biện pháp xây dựng lòng tin, đồng thời cho rằng việc chính quyền Trump đồng ý giải phóng số tiền này sẽ mở ra "chân trời mới cho tương lai" giữa Iran và Mỹ. "Nếu ông Trump muốn đạt được thỏa thuận với Iran, thì 24 tỷ USD này là phép thử về lòng tin mà Iran muốn đặt ra với ông Trump. Đây là bài kiểm tra mà nước Mỹ phải vượt qua, sau đó, con đường sẽ được mở ra. Đó là tiền của chính chúng tôi, không phải tiền của nước Mỹ," ông Rezaei nói.
Khi được hỏi về tình trạng sức khỏe và vai trò của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei trong quá trình ra quyết định, ông Rezaei không trả lời trực tiếp. Ông Mojtaba chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tấn công Iran. Ông Rezaei bác bỏ khả năng ông Mojtaba gặp Tổng thống Trump: "Điều đó sẽ không diễn ra. Hiện tại chúng tôi mới ở giai đoạn đầu của các cuộc đàm phán, ông Trump khiến tiến trình này rơi vào bế tắc. Cuộc gặp sẽ không diễn ra." Đầu tuần này, ông Trump cho biết ông và ông Mojtaba "dường như đang có quan hệ tốt" và rằng ông cảm thấy "vinh dự" nếu được gặp nhà lãnh đạo Iran.
Iran cảnh báo nguy cơ chiến tranh mở rộng
Ông Rezaei cảnh báo Iran sẽ "mở rộng chiến tranh" ra ngoài khu vực vùng Vịnh nếu Mỹ nối lại xung đột, đồng thời có thể mở rộng hoạt động quân sự từ eo biển Hormuz sang Ấn Độ Dương, eo biển Bab al-Mandab, Biển Đỏ và Địa Trung Hải. "Chúng tôi sẽ đưa cuộc chiến sang một chiều hướng khác bằng cách tấn công những căn cứ khác của Mỹ, ngoài các mục tiêu mà chúng tôi đã tấn công cho đến nay," ông Rezaei nói. Dù vậy, ông cũng cho rằng "khả năng xảy ra chiến tranh lúc này là thấp."
Ông Rezaei cho rằng Iran và Oman có chủ quyền đối với eo biển Hormuz, và vì vậy hai nước sẽ cùng quản lý khu vực này. Ông tránh nói về đề xuất thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển, thay vào đó, ông cho rằng Iran sẽ thu "phí bảo trì," vì Iran không nên một mình gánh toàn bộ chi phí vận hành tuyến đường thủy này.
Trong cuộc phỏng vấn, ông Rezaei cũng bày tỏ nghi ngờ về tính bền vững của thỏa thuận hạt nhân với ông Trump, viện dẫn việc nhà lãnh đạo Mỹ từng rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015, cũng như chiến lược "mập mờ" của Mỹ trong hoạt động đàm phán. Nếu các cuộc đàm phán thất bại, ông Rezaei cho biết Iran đã chuẩn bị cho khả năng Mỹ tiếp tục tiến hành chiến dịch quân sự trên lãnh thổ nước này. "Khi đó thế giới sẽ hiểu được năng lực thực sự của Iran, bởi sức mạnh trên bộ của chúng tôi lớn hơn nhiều lần so với năng lực tên lửa," ông Rezaei nói.
