Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 1/8 đã khuyến cáo công dân nước này đang sinh sống hoặc đi lại tại Trung Đông nên cân nhắc rời khỏi khu vực hoặc sẵn sàng rời đi nếu tình hình leo thang. Khuyến cáo được đưa ra trong bối cảnh Washington cân nhắc mở chiến dịch không kích mới nhằm vào Iran, theo nguồn tin từ CNN.
Bộ Ngoại giao Mỹ đề nghị những người đang hiện diện tại Trung Đông nâng cao cảnh giác, đồng thời chuẩn bị cho khả năng các chuyến bay bị hủy, không phận tạm thời đóng cửa và hoạt động đi lại bị gián đoạn. Đối với công dân Mỹ có kế hoạch đến Trung Đông, Bộ Ngoại giao khuyến cáo nên nghiêm túc cân nhắc lại quyết định đi lại trong giai đoạn nhạy cảm hiện nay.
Cuộc không kích của Mỹ vào Iran hạ tuần trước
Trước đó, ngày 29/7, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố đã tiến hành không kích hàng chục mục tiêu tại Iran, bao gồm các trung tâm chỉ huy quân sự và cơ sở tên lửa. Đòn tấn công này đánh dấu bước leo thang quân sự mới trong cuộc đối đầu kéo dài giữa hai nước.
Truyền thông Mỹ, dẫn lời hai quan chức nước này, cho biết Washington và Israel đang lên kế hoạch thực hiện một trong những chiến dịch không kích dữ dội nhất từ trước đến nay nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran. Theo CBS News, chiến dịch này có thể bắt đầu ngay trong cuối tuần, khiến khu vực đứng trước nguy cơ bùng nổ xung đột diện rộng.
Iran cảnh báo các nước vùng Vịnh
Bộ Ngoại giao Iran ngày 1/8 cảnh báo các quốc gia vùng Vịnh không cho phép Mỹ và Israel sử dụng lãnh thổ của họ để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Hãng thông tấn Fars dẫn tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran nêu rõ: “Các chính phủ trong khu vực có trách nhiệm về pháp lý, tôn giáo và đạo đức trong việc ngăn chặn Mỹ và chính quyền theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái sử dụng lãnh thổ và các cơ sở của họ để tấn công Iran”.
Tehran khẳng định việc tiếp tục phong tỏa trên biển cũng như các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu quân sự, khu dân cư và cơ sở hạ tầng của Iran là “hành động gây hấn”, vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc. Iran tuyên bố sẽ thực thi quyền tự vệ chính đáng theo luật pháp quốc tế.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã điện đàm với Thống chế Pakistan Asim Munir và Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan về căng thẳng leo thang giữa Tehran và Washington. Trên kênh Telegram chính thức, ông Araghchi cảnh báo về mọi “hành động phiêu lưu mạo hiểm của quân đội Mỹ”, đồng thời nhấn mạnh Tehran sẵn sàng bảo vệ “chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và an ninh”, sẽ “đáp trả kiên quyết mọi hành động gây hấn”.
Iran chuẩn bị “đáp trả toàn diện”
Ngày 1/8, một quan chức cấp cao Iran giấu tên nói với hãng thông tấn Tasnim rằng Tehran đã chuẩn bị kế hoạch đáp trả nếu Mỹ và Israel tiến hành tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran. Quan chức này mô tả các cuộc tấn công mà Mỹ và Israel đang lên kế hoạch là “một hành động liều lĩnh”.
“Chúng tôi đã chuẩn bị một kế hoạch đáp trả toàn diện, bao gồm các mục tiêu là cơ sở hạ tầng trọng yếu của Israel và cơ sở hạ tầng năng lượng của Mỹ trong khu vực”, quan chức giấu tên tuyên bố, nhấn mạnh Tehran đã hoàn toàn sẵn sàng triển khai kế hoạch này.
Hai tàu bị tấn công gần eo biển Hormuz
Căng thẳng trên biển cũng gia tăng khi Cơ quan Điều phối Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) xác nhận ngày 31/7, một đầu đạn chưa rõ nguồn gốc đã bắn trúng một tàu khi đang ở cách khu vực Lima (Oman) khoảng 11 hải lý về phía đông bắc. Vụ tấn công làm hư hại phòng máy của con tàu.
Sang ngày 1/8, một vụ nổ lớn xảy ra gần một tàu chở dầu khác khi tàu đang ở cách thành phố Khasab (Oman) khoảng 21 hải lý về phía tây bắc. Các vụ việc xảy ra ngay gần eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới, làm dấy lên lo ngại về an ninh hàng hải toàn cầu.
Ngoại trưởng Mỹ cảnh báo Iran
Trong một cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 1/8, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhận định Iran “chưa từng phải đối mặt với một tổng thống như ông Donald Trump - một người thực sự hành động”. Ông cho rằng trong 20 đến 30 năm qua, Iran đã quen với việc Mỹ và cộng đồng quốc tế dễ dàng bỏ qua các hành vi nói dối, phá vỡ thỏa thuận và lừa gạt trong đàm phán.
“Chúng tôi cũng hiểu rằng cả hai bên đều có những lằn ranh đỏ rất rõ ràng. Chừng nào chưa thể thu hẹp khoảng cách giữa những lằn ranh đỏ đó, chúng tôi vẫn chưa thể đạt được mục tiêu”, ông Rubio nói thêm.
Kuwait đánh chặn UAV, Bahrain lên án
Quân đội Kuwait tuyên bố lực lượng phòng không nước này đã đánh chặn các máy bay không người lái (UAV) do Iran phóng trong đợt tấn công ngày 1/8, theo Al Jazeera. Tuyên bố của Bộ Tổng tham mưu quân đội Kuwait nêu rõ mọi tiếng nổ mà người dân nghe thấy đều do hệ thống phòng không đánh chặn các cuộc tấn công bằng UAV sau “hành động gây hấn của Iran”.
Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Bahrain lên án các cuộc tấn công liên tiếp của Iran nhằm vào cơ sở dân sự và hạ tầng trọng yếu ở Kuwait, coi đây là hành vi vi phạm trắng trợn chủ quyền, an ninh và sự ổn định của nước này. Trong diễn biến liên quan, Iran tuyên bố đã phóng tên lửa và UAV tấn công các cơ sở quân sự của Mỹ tại Kuwait và Jordan. Quân đội Jordan xác nhận hệ thống phòng không của họ đã đánh chặn và bắn hạ 8 tên lửa Iran vào rạng sáng thứ Năm.
Nỗ lực ngoại giao trước đó và triển vọng
Căng thẳng hiện nay diễn ra sau một giai đoạn ngoại giao ngắn. Ngày 17/6, Mỹ và Iran đã ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận này được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông, bảo đảm an ninh hàng hải và năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, Washington và Tehran cùng đánh giá tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực và tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan. Tuy nhiên, những diễn biến quân sự gần đây cho thấy con đường ngoại giao đang đứng trước thách thức nghiêm trọng khi cả hai bên đều tăng cường các lằn ranh đỏ.
