Trong nhiều tháng qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth liên tục nhấn mạnh về các thỏa thuận sơ bộ với các tập đoàn quốc phòng nhằm đẩy nhanh sản xuất nhiều loại vũ khí then chốt. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất là nguồn tài chính để triển khai các thỏa thuận này vẫn chưa có.
Kho dự trữ đạn dược suy giảm nghiêm trọng
Cuộc xung đột tại Iran đã làm suy giảm đáng kể kho dự trữ đạn dược của quân đội Mỹ. Lầu Năm Góc buộc phải điều chuyển bom, tên lửa và nhiều khí tài từ các bộ tư lệnh tại châu Á và châu Âu để đưa sang Trung Đông. Động thái này khiến khả năng sẵn sàng đối phó của quân đội Mỹ trước các đối thủ tiềm tàng bị suy yếu.
Chuyên gia ngân sách quốc phòng Todd Harrison từ Viện Doanh nghiệp Mỹ nhận định: "Nếu Mỹ nhanh chóng rơi vào tình trạng cạn kiệt một số loại đạn dược và tên lửa đánh chặn chỉ sau vài tuần giao tranh với Iran, vậy thì Mỹ còn rất xa mới đạt được mức dự trữ cần thiết cho các kịch bản xung đột với những cường quốc quân sự trên thế giới. Chúng ta vẫn chưa xây dựng được kho dự trữ đạn dược đủ dùng cho các kế hoạch chiến tranh, đặc biệt là nếu tính đến khả năng phải tham gia cuộc xung đột quy mô lớn".
Các quan chức quốc phòng Mỹ cho biết kho đạn dược của Mỹ vốn đã ở mức thấp do ảnh hưởng của chiến sự tại Ukraine, cũng như chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi năm ngoái.
Kế hoạch mở rộng sản xuất nhưng thiếu vốn
Lockheed Martin, một trong những tập đoàn ký thỏa thuận với Bộ Chiến tranh Mỹ, dự kiến nâng sản lượng tên lửa đánh chặn PAC-3 của hệ thống Patriot lên 2.000 quả mỗi năm, so với mức hiện tại là 600 quả. Tập đoàn này cũng sẽ tăng gấp 4 lần sản lượng tên lửa đánh chặn thuộc hệ thống THAAD, từ 96 lên 400 quả mỗi năm.
Tuy nhiên, theo New York Times, vấn đề quan trọng nhất là chính quyền Mỹ chưa có đủ tài chính, cũng như sự ủng hộ từ Quốc hội, để có được các loại vũ khí cần thiết nhằm chuẩn bị sẵn sàng cho khả năng đương đầu với các cường quốc quân sự nếu xảy ra xung đột.
Trong khi chờ các tập đoàn quốc phòng triển khai các đơn đặt hàng mới, Lầu Năm Góc tạm thời phải điều chuyển các lô đạn dược vốn dự kiến chuyển giao cho đồng minh để phục vụ cho nhu cầu của quân đội Mỹ. Dù các tập đoàn công nghiệp quốc phòng đã công bố những kế hoạch tham vọng, phần năng lực sản xuất mở rộng vẫn cần tới vài năm triển khai mới có thể chạm tới mức dự trữ đạn dược mà Bộ Chiến tranh đặt ra.
Ngân sách quốc phòng vẫn để ngỏ
Năm 2025, Lầu Năm Góc được Quốc hội Mỹ phê duyệt ngân sách 825 tỷ USD, cùng 150 tỷ USD ngân sách bổ sung. Tuy nhiên, hiện chưa có dự báo chắc chắn về cách Quốc hội xử lý đề xuất của chính quyền ông Trump trong việc tăng ngân sách quốc phòng lên mức 1.450 tỷ USD trong năm nay.
Trong các phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện và Thượng viện Mỹ, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth kêu gọi các nghị sĩ sớm phê duyệt ngân sách để Lầu Năm Góc có thể mua vũ khí từ các tập đoàn quốc phòng. Ông khẳng định ngân sách 1.450 tỷ USD sẽ giúp Mỹ "duy trì lực lượng quân sự mạnh mẽ và có năng lực lớn nhất thế giới, trong bối cảnh thế giới đang có những mối đe dọa phức tạp".
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng những nghị sĩ Quốc hội lên tiếng chỉ trích các động thái quân sự của Mỹ mới là thách thức lớn đối với Mỹ trong cuộc chiến với Iran. "Thách thức lớn nhất, đối thủ lớn nhất hiện nay là những phát biểu liều lĩnh, yếu kém và mang tính đầu hàng của các nghị sĩ Dân chủ và một số nghị sĩ Cộng hòa", ông Hegseth nói.
Trong gần 6 giờ điều trần căng thẳng, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ đã có những phát biểu gay gắt đến mức Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Hạ viện, nghị sĩ Cộng hòa Mike D. Rogers, phải nhắc nhở ông cần giữ thái độ tôn trọng. Theo các trợ lý Quốc hội và một số quan chức quốc phòng, sự căng thẳng của ông Hegseth hiện không có lợi cho đề xuất tăng ngân sách.
Nghị sĩ Cộng hòa Austin Scott nhấn mạnh việc thông qua ngân sách sẽ cần ít nhất 218 phiếu tại Hạ viện, đồng nghĩa với việc đề xuất phải có sự ủng hộ từ nghị sĩ lưỡng đảng. "Chúng ta sẽ mất một số phiếu của Hạ nghị sĩ Cộng hòa, nên sẽ cần thêm một số phiếu của Hạ nghị sĩ Dân chủ, rồi mới có thể tăng ngân sách cho Bộ Chiến tranh", ông nói.
Tại phiên điều trần trước Thượng viện, ông Hegseth tiếp tục giữ lập trường cứng rắn, lặp lại quan điểm rằng "những tiếng nói phản đối và bi quan trong Quốc hội" mới là trở ngại lớn cho những kế hoạch quân sự của Mỹ.
Rủi ro từ sự chậm trễ
Chuyên gia Jerry McGinn từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhận định: "Việc Mỹ suy giảm nhanh chóng nguồn dự trữ vũ khí gây ra rủi ro cho các kịch bản xung đột trong tương lai. Chúng tôi đã thực hiện nhiều kịch bản mô phỏng chiến sự xảy ra tại một số khu vực nóng trên thế giới, trong tất cả các kịch bản này, Mỹ đều cạn kiệt các loại đạn dược chủ chốt chỉ trong vài tuần".
Tuần trước, ông Hegseth đã thông báo với người đồng cấp Estonia về việc tạm hoãn bàn giao 6 hệ thống pháo phản lực cơ động cao (HIMARS) mà quốc gia này đặt mua. Các quan chức Estonia cho biết việc trì hoãn có thể kéo dài ít nhất vài tháng, do ảnh hưởng từ cuộc chiến với Iran. Theo một số quan chức Mỹ và châu Âu, Washington cũng gửi thông tin trì hoãn bàn giao vũ khí, đạn dược mà một số quốc gia châu Âu và châu Á đã đặt mua.
Các nhà thầu quốc phòng tỏ ra thận trọng. Theo New York Times, trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh hồi tuần trước, lãnh đạo tập đoàn Lockheed Martin dự định chỉ triển khai kế hoạch mở rộng sản xuất đạn dược khi Lầu Năm Góc đã đảm bảo được nguồn tài chính, đồng nghĩa với việc đề xuất ngân sách chính thức được Quốc hội thông qua.
Trong quãng thời gian chờ đợi Quốc hội phê duyệt ngân sách, rồi lại chờ đợi các tập đoàn quốc phòng mở rộng sản lượng, lực lượng Mỹ có nguy cơ phải cầm cự qua nhiều tháng, sử dụng hết sức tiết kiệm những loại vũ khí then chốt.
