Ngày 20/6, Bộ Chiến tranh Mỹ thông báo khôi phục tên gọi Bộ tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (USINDOPACOM) trở lại thành Bộ tư lệnh Thái Bình Dương (USPACOM). Thông báo nêu rõ việc này nhằm tôn vinh nguồn gốc lịch sử của bộ tư lệnh, đồng thời khẳng định khu vực hoạt động vẫn trải dài từ bờ Tây nước Mỹ đến biên giới phía tây Ấn Độ, với cam kết duy trì khu vực tự do và cởi mở cùng các đồng minh.
Lịch sử hình thành và thay đổi tên gọi
USPACOM được thành lập năm 1947, đến năm 2018 được đổi tên thành USINDOPACOM dưới thời Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ 1, nhằm phản ánh chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo-Pacific). Việc khôi phục tên cũ trong nhiệm kỳ 2 của ông Trump cho thấy sự thay đổi quan điểm của Washington.
Phân tích từ các chuyên gia
Cựu đại tá Carl O. Schuster, cựu Giám đốc bộ phận điều hành Trung tâm tình báo hỗn hợp thuộc Bộ tư lệnh Thái Bình Dương của hải quân Mỹ, nhận định: “Việc hồi sinh PACOM phản ánh mối quan ngại và sự tập trung ngày càng tăng của Mỹ đối với Trung Quốc. INDOPACOM không hoạt động trên toàn bộ Ấn Độ Dương, mà chỉ phụ trách khu vực phía tây và tây bắc Sri Lanka. Tên gọi INDOPACOM có thể hiểu là hoạt động trên toàn bộ Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, nhưng điều này không còn đúng.”
Ông Schuster giải thích thêm: “PACOM chịu trách nhiệm về quan hệ quân sự với Ấn Độ và Sri Lanka cũng như các quốc gia phía đông, nhưng hoạt động trên biển kết thúc ở phía tây và tây bắc Sri Lanka. Vùng biển đó thuộc quyền quản lý của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM).”
Thay đổi chiến lược dưới thời Trump
GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế Nhật Bản) cho rằng việc đổi tên phản ánh trọng tâm phòng thủ ở Thái Bình Dương. “Washington dưới thời Tổng thống Trump hiện nay dường như cho rằng Ấn Độ và các nước khác nên tự lo cho an ninh của mình hơn là trông chờ Mỹ gánh vác trách nhiệm phòng thủ các tuyến đường biển xuyên qua Indo-Pacific.”
Ông Nagy nhấn mạnh: “Xu hướng chung là các đồng minh và đối tác như Ấn Độ phải gánh vác trách nhiệm lớn hơn về an ninh. Nhà Trắng chỉ hợp tác với các quốc gia sẵn sàng hy sinh nguồn lực. Việc thiếu hợp tác với Mỹ để đối phó với Iran, ổn định eo biển Hormuz, hay bảo vệ Ukraine đã củng cố quan điểm này.”
Thông điệp quan trọng từ Washington
TS Satoru Nagao (Viện nghiên cứu Hudson, Mỹ) chỉ ra ba lý do khiến việc hồi sinh PACOM là động thái quan trọng. Thứ nhất, loại bỏ từ “INDO” khỏi INDOPACOM có nghĩa Mỹ muốn hạ thấp tầm quan trọng của khu vực Ấn Độ Dương. Thứ hai, điều này đồng nghĩa với việc hạ thấp lợi ích của Ấn Độ. Khái niệm Indo-Pacific bắt nguồn từ bài phát biểu của cố Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe năm 2007, dẫn đến hình thành “Bộ tứ” (Mỹ, Nhật, Úc, Ấn Độ). Năm 2018, Mỹ đổi tên PACOM thành INDOPACOM, nhưng nay quay lại tên cũ.
TS Nagao đánh giá: “Mỹ chưa làm được nhiều ở Ấn Độ Dương, kế hoạch thành lập hạm đội 1 vẫn chưa thực hiện, và Ấn Độ do dự trong việc biến 'Bộ tứ' thành liên minh. Đó là lý do chữ 'INDO' mất đi.” Thứ ba, thái độ của Mỹ với NATO cũng tương tự: Bộ trưởng Chiến tranh Peter Hegseth tại Đối thoại Shangri-La yêu cầu các đồng minh tăng ngân sách quốc phòng lên 3,5% GDP, và cảnh báo “những ngày hưởng lợi từ sự hào phóng của người đóng thuế Mỹ đã qua”.
Quy mô của PACOM
PACOM có khu vực hoạt động rộng khoảng 260 triệu km2, với hơn 360.000 quân nhân và nhân sự. Riêng Hạm đội Thái Bình Dương trực thuộc có hơn 200 tàu quân sự (gồm tàu sân bay, tàu ngầm) và hơn 1.200 máy bay các loại. Tổng hành dinh đặt tại Hawaii, với 5 bộ chỉ huy trực thuộc: Lục quân, Thủy quân lục chiến, Không quân, Hạm đội (gồm Hạm đội 3 và 7), và Lực lượng không gian. Ngoài ra còn có 3 bộ chỉ huy thống nhất (Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoạt động đặc biệt), 2 trung tâm (tình báo, hỗ trợ nhân đạo) và 2 lực lượng đặc nhiệm hỗn hợp thường trực.
