Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 2/6 tiết lộ rằng Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đang có vai trò ngày càng quan trọng trong các quyết sách của Tehran, trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa hai nước diễn ra căng thẳng. Phát biểu trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, ông Rubio cho biết có dấu hiệu cho thấy ông Khamenei, người kế nhiệm cha mình là Đại giáo chủ Ali Khamenei sau khi ông này thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ, vẫn còn sống và tham gia sâu hơn vào việc điều hành đất nước.
Vai trò ngày càng lớn của Lãnh tụ Tối cao
Theo ông Rubio, mặc dù mọi thông điệp đều được truyền đạt bằng văn bản và qua trung gian, nhưng có những tín hiệu cho thấy ông Khamenei đang can dự nhiều hơn vào các quyết định quan trọng. Những phát biểu này được đưa ra khi Tehran đang xem xét phiên bản mới nhất của đề xuất hòa bình từ Washington. Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đã siết chặt thêm các điều khoản trong đề xuất này.
Hãng thông tấn Mehr của Iran dẫn lời một nguồn tin thân cận với nhóm đàm phán cho biết Tehran vẫn đang nghiên cứu đề xuất mới và chưa có liên lạc nào với Mỹ trong nhiều ngày qua. Nguồn tin nhấn mạnh Iran tiếp cận vấn đề với thái độ cứng rắn, do Mỹ không tuân thủ lệnh ngừng bắn và sự thiếu lòng tin kéo dài.
Trọng tâm đàm phán
Tổng thống Trump nhiều lần nhấn mạnh các ưu tiên hàng đầu của Washington trong bất kỳ thỏa thuận nào là Iran phải cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược từng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 2/6, ông Trump bác bỏ thông tin đàm phán bị đình trệ, khẳng định các cuộc trao đổi vẫn diễn ra liên tục.
Trả lời các nghị sĩ Mỹ, ông Rubio cho biết các cuộc thương lượng đã mở rộng sang những khía cạnh trong chương trình hạt nhân mà Tehran từ chối thảo luận cách đây một tháng. Tuy nhiên, ông cảnh báo điều này không đồng nghĩa với việc hai bên chắc chắn đạt được thỏa thuận. Ông nói: “Triển vọng đạt được thỏa thuận đang ở ngay trước mắt. Điều đó có thể xảy ra hôm nay, ngày mai hoặc vào tuần tới”.
Điều kiện từ Mỹ
Ông Rubio, đồng thời là Cố vấn An ninh Quốc gia của Tổng thống Trump, cho biết điều kiện đầu tiên là Iran phải mở lại eo biển Hormuz. Bên cạnh đó, Tehran cũng phải cam kết đàm phán về lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao mà nước này đang nắm giữ. Khi được hỏi liệu Mỹ có dỡ bỏ trừng phạt để đổi lấy việc mở eo biển Hormuz hay không, ông Rubio trả lời rằng điều đó là chưa đủ. Ông nhấn mạnh việc nới lỏng trừng phạt chỉ có thể diễn ra nếu Iran đưa ra những nhượng bộ đáng kể liên quan đến chương trình hạt nhân và kho uranium làm giàu.
Al Jazeera nhận định phát biểu của ông Rubio đã hé lộ rõ nhất về trọng tâm thực sự của các cuộc đàm phán. Bà nhận xét: “Phía Mỹ hiện thậm chí chưa đưa ra bất kỳ động lực khuyến khích nào. Ông Rubio chỉ đề cập đến các sức ép, gồm việc Iran phải mở eo biển Hormuz, xử lý lượng uranium làm giàu và chấp nhận các giới hạn đối với hoạt động làm giàu uranium trong tương lai”.
Diễn biến liên quan
Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cho biết Iran đã ngừng nhiều hoạt động hạt nhân từng được triển khai trước đây. Ông Grossi nhấn mạnh bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột cũng cần đi kèm cơ chế giám sát và xác minh chặt chẽ.
Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát từ ngày 28/2 đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Lebanon. Xung đột cũng làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz. Ngày 28/5, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã tấn công một căn cứ không quân Mỹ nhằm đáp trả cuộc tập kích của quân đội Mỹ.
Chiến sự đồng thời kéo theo xung đột mới giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon. Quân đội Israel đã tiến sâu vào lãnh thổ Lebanon, thậm chí tấn công một số khu vực của thủ đô Beirut. Ngày 2/6, Israel tiếp tục không kích gây thương vong tại nhiều thị trấn ở miền Nam Lebanon, bất chấp lệnh ngừng bắn một phần do Mỹ làm trung gian.
Tehran khẳng định bất kỳ thỏa thuận nào với Washington cũng phải bao gồm lệnh ngừng bắn toàn diện tại Lebanon. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết nếu hành động xâm lược của Israel nhằm vào Lebanon tiếp diễn, Tehran sẽ trực tiếp đối đầu với kẻ thù.
