Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi và Đại sứ đặc trách Bộ Ngoại giao Oman Abdulaziz Al-Hinai đã tổ chức cuộc họp đầu tiên của ủy ban chung về eo biển Hormuz tại Muscat. Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi tháng 2, khiến Tehran đóng cửa eo biển, gây gián đoạn nghiêm trọng cho thương mại toàn cầu.
Nội dung thảo luận và cơ sở pháp lý
Ông Gharibabadi cho biết hai bên trao đổi quan điểm về quản lý eo biển trong tương lai dựa trên Điều 5 của Bản ghi nhớ Islamabad và quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển. Cuộc họp này là kết quả của thỏa thuận sơ bộ chấm dứt xung đột giữa Mỹ và Iran, trong đó quy định Tehran sẽ đối thoại với Oman để xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz, với sự tham vấn các quốc gia Vùng Vịnh.
Tầm quan trọng chiến lược của eo biển Hormuz
Eo biển Hormuz là tuyến đường biển huyết mạch, nơi hơn 20% sản lượng dầu mỏ thế giới đi qua mỗi ngày. Đây là cửa ngõ duy nhất nối Vùng Vịnh với đại dương, không có phương án thay thế. Việc Iran đóng cửa eo biển sau cuộc tấn công ngày 28/2 đã gây ra hậu quả nặng nề cho kinh tế toàn cầu, đặc biệt là Mỹ và các đồng minh.
Căng thẳng gần đây và phản ứng quân sự
Rạng sáng 28/6, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố tấn công 10 mục tiêu quân sự của Iran vì "sự gây hấn liên tục đối với hoạt động vận tải thương mại". Iran đáp trả bằng cách tấn công các căn cứ Mỹ ở Kuwait và Bahrain, bị cả hai nước lên án. Tehran khẳng định tàu qua eo biển phải đi theo hành lang gần bờ biển Iran, dù nhiều tàu đã đi dọc bờ biển Oman.
Lập trường của Iran và cảnh báo từ các chuyên gia
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo: "Bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp dụng các thỏa thuận mới hoặc riêng biệt so với những gì đang được Cộng hòa Hồi giáo Iran thực hiện, sẽ chỉ dẫn đến tình hình phức tạp hơn và việc chậm trễ mở lại eo biển Hormuz cũng như sẽ làm gia tăng căng thẳng." Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho biết các tàu vi phạm biện pháp kiểm soát sẽ bị xử lý nghiêm khắc hơn. Cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran, Mohammad Mokhber, viết trên X rằng chừng nào Iran còn quản lý eo biển, "giấc mơ bá quyền của Washington trong khu vực sẽ không thành hiện thực". Các chuyên gia cảnh báo có thể xảy ra thêm nhiều sự cố.
Thỏa thuận giải phóng tài sản Iran tại Qatar
Cùng ngày, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố nước này và Qatar đã đạt thỏa thuận giải phóng 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản Iran bị phong tỏa tại Qatar. "Căn cứ theo các thỏa thuận đã đạt được, 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản của Iran đang được giữ tại Qatar sẽ được giải phóng và chuyển về nước. Công tác cần thiết để hoàn tất việc thu hồi phần tài sản còn lại cũng đang được tiếp tục," ông Pezeshkian tuyên bố. Trước đó, Mỹ và Qatar được cho là đang xây dựng cơ chế cho phép Iran sử dụng một phần tài sản để mua hàng hóa nhân đạo. Tuy nhiên, Mỹ và Qatar chưa xác nhận việc chuyển giao. Giới chức Iran khẳng định mục tiêu cuối cùng là thu hồi toàn bộ 12 tỷ USD, trong khi Mỹ cho rằng việc giải ngân sẽ theo từng giai đoạn và chịu giám sát.
