Ngày 1/8, Bộ Ngoại giao Iran cảnh báo bất cứ quốc gia Arab nào tạo điều kiện cho Mỹ trong các chiến dịch quân sự ở khu vực sẽ phải chịu trách nhiệm trước mọi hậu quả. Tuyên bố được đưa ra giữa lúc Tehran chuẩn bị khả năng đáp trả sau vụ sát hại lãnh đạo chính trị Hamas Ismail Haniyeh trên lãnh thổ Iran một ngày trước đó.
Theo hãng thông tấn IRNA, nguồn tin từ Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh Washington đang lôi kéo một số nước trong khu vực tham gia chiến dịch bảo vệ Israel cũng như tăng cường hiện diện quân sự nhằm răn đe Tehran. Nếu các nước này tiếp tục hỗ trợ Mỹ, họ sẽ không tránh khỏi bị trả đũa, dù Tehran cũng khẳng định không muốn chiến tranh lan rộng.
Cảnh báo từ Tehran và lập trường Mỹ
Vụ ám sát ông Haniyeh tại Tehran làm đảo lộn các nỗ lực ngoại giao vốn đang tìm cách hạ nhiệt cuộc xung đột Gaza. Iran tuyên bố quyền trả đũa, còn Israel không bình luận. Mỹ tuyên bố tăng cường phòng thủ cho đồng minh, bao gồm điều thêm khu trục hạm và máy bay tiêm kích tới khu vực.
Giới phân tích cho rằng động thái của Iran nhằm gây áp lực lên các nước Arab có quan hệ ngoại giao với Israel hoặc chia sẻ căn cứ quân sự với Mỹ. Trước đó, nhiều nước trong vùng đã bị kéo vào vòng xoáy xung đột thông qua các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ lực lượng thân Iran ở Yemen, Iraq, Syria.
Arab Xêút khởi động liên minh quốc tế
Trong diễn biến cùng ngày, Bộ trưởng Ngoại giao Arab Xêút, Hoàng tử Faisal bin Farhan, công bố thành lập Liên minh quốc tế nhằm hiện thực hóa giải pháp hai nhà nước cho Palestine. Quyết định được đưa ra tại hội nghị bộ trưởng do Riyadh và Pháp chủ trì, với sự tham gia của hơn 90 quốc gia và tổ chức khu vực, quốc tế.
Theo ông Faisal, liên minh mới sẽ hoạt động dưới hình thức tham vấn định kỳ, trao đổi kinh nghiệm và thống nhất các sáng kiến ngoại giao nhằm dẫn đến một nhà nước Palestine độc lập, có chủ quyền dọc theo đường biên giới năm 1967. Liên minh cũng nhấn mạnh giải pháp hai nhà nước là con đường khả thi duy nhất để bảo đảm hòa bình và an ninh lâu dài cho cả Palestine lẫn Israel.
Sức ép nhân đạo và tác động khu vực
Sáng kiến của Riyadh nhận được sự ủng hộ của nhiều thành viên tham dự, trong đó có các nước châu Âu và Arab. Một số quốc gia coi đây là bước đi cụ thể sau các nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, vốn hối thúc cộng đồng quốc tế hành động để chấm dứt chiến dịch quân sự tại Gaza và mở đường cho tiến trình hòa bình mới.
Theo Bộ Y tế Gaza, chiến dịch của Israel kể từ tháng 10/2023 đã khiến hơn 39.000 người Palestine thiệt mạng, phần lớn là phụ nữ và trẻ em. Con số này làm gia tăng áp lực lên mọi kế hoạch ngoại giao, đồng thời khiến các nỗ lực thành lập liên minh quốc tế trở nên cấp thiết.
Giới quan sát nhận định việc Saudi Arabia và Iran đưa ra các thông điệp trái ngược trong cùng một ngày cho thấy khu vực Trung Đông đang đứng trước ngã rẽ nghiêm trọng. Trong khi Iran đề cao răn đe quân sự, khối Arab ôn hòa tìm kiếm một giải pháp ngoại giao dài hạn. Liên minh quốc tế do Arab Xêút khởi xướng, nếu được duy trì, có thể tạo thế đối trọng với các xu hướng cực đoan và ngăn chặn cuộc chiến mới bùng phát trên diện rộng.
