Lễ quốc tang kéo dài bảy ngày của cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei đã được tổ chức với hành trình đưa linh cữu qua 5 thành phố linh thiêng tại Iran và Iraq, mỗi nơi đều mang ý nghĩa đặc biệt về lịch sử, chính trị và Hồi giáo Shiite. Bắt đầu từ thủ đô Tehran, đi qua trung tâm thần học Qom, vượt biên giới sang hai thánh địa Najaf và Karbala của Iraq trước khi kết thúc tại Mashhad - quê hương của ông Khamenei, lộ trình này phản ánh gần như toàn bộ lịch sử, nền tảng tư tưởng và ảnh hưởng khu vực của Cộng hòa Hồi giáo Iran, theo Al Jazeera.
Tehran - Trung tâm quyền lực chính trị
Hành trình quốc tang bắt đầu tại Tehran, trung tâm quyền lực chính trị của Iran và là nơi ông Ali Khamenei đảm nhiệm cương vị Lãnh tụ Tối cao suốt gần bốn thập kỷ. Trong hai ngày đầu của quốc tang (3-4/7), linh cữu được quàn tại Đại Thánh đường Grand Mosalla, một trong những công trình tôn giáo lớn nhất Iran với sức chứa hàng trăm nghìn người. Đây là địa điểm thường xuyên diễn ra các buổi cầu nguyện Eid, lễ tưởng niệm quốc gia, các cuộc mít tinh quy mô lớn cũng như những sự kiện có ý nghĩa đặc biệt của chính quyền. Khác với nhiều nhà thờ Hồi giáo truyền thống, Grand Mosalla được xây dựng như một quần thể đa chức năng, vừa phục vụ sinh hoạt tôn giáo, vừa là không gian tổ chức các hoạt động chính trị, văn hóa và ngoại giao.
Các đoàn đại biểu quốc tế đã tới viếng cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei tại Đại Thánh đường Grand Mosalla, bên ngoài, người dân tụ tập bày tỏ lòng tiếc thương. Theo chương trình quốc tang, ngày 3/7 dành cho các đoàn lãnh đạo, nguyên thủ, quan chức cấp cao, giáo sĩ và học giả Hồi giáo đến từ nhiều quốc gia tới viếng. Hai ngày tiếp theo, khu vực này mở cửa để hàng triệu người dân Iran đến tiễn biệt nhà lãnh đạo đã định hình nền chính trị Iran từ năm 1989. Việc bắt đầu lễ tang tại Tehran mang ý nghĩa khẳng định vai trò của ông Khamenei không chỉ là lãnh tụ tôn giáo mà còn là trung tâm quyền lực chính trị của Iran trong suốt hơn ba thập kỷ, theo Reuters.
Qom - Trái tim của giới giáo sĩ Shiite
Sau Tehran, trong hai ngày 6 và 7/7, đoàn đưa tang di chuyển về phía nam tới Qom, cách thủ đô khoảng 120 km. Nếu Tehran tượng trưng cho quyền lực nhà nước thì Qom lại được xem là "thủ đô tôn giáo" của Iran. Đây là trung tâm đào tạo giáo sĩ Shiite lớn nhất cả nước, quy tụ hàng chục chủng viện (hawza) với hàng chục nghìn học viên và học giả đến từ Iran cũng như nhiều quốc gia có cộng đồng Shiite đông đảo như Iraq, Lebanon, Bahrain, Pakistan hay Afghanistan.
Qom còn là nơi hình thành nhiều tư tưởng có ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Chính tại đây, Đại giáo chủ Ruhollah Khomeini phát triển học thuyết Velayat-e Faqih (Sự giám hộ của giáo luật), đặt nền móng cho mô hình chính trị hiện nay của Iran, trong đó Lãnh tụ Tối cao nắm quyền lực tối thượng cả về chính trị lẫn tôn giáo. Ông Ali Khamenei cũng có mối liên hệ đặc biệt với Qom: sau khi theo học các chủng viện tại Mashhad, ông chuyển đến Qom để tiếp tục nghiên cứu thần học dưới sự hướng dẫn của nhiều đại giáo chủ nổi tiếng, trước khi trở thành một trong những nhân vật chủ chốt của phong trào cách mạng. Việc đưa linh cữu ông tới Qom được xem là lời khẳng định về cội nguồn tôn giáo và học thuật đã định hình sự nghiệp của ông, đồng thời thể hiện mối gắn kết giữa nhà nước Iran và tầng lớp giáo sĩ Shiite.
Najaf - Thánh địa kết nối cộng đồng Shiite xuyên biên giới
Ngày 8/7, đoàn tang lễ lần đầu tiên vượt ra ngoài lãnh thổ Iran để đến Najaf, thành phố linh thiêng nhất của người Shiite tại Iraq. Đối với người Shiite, Najaf là một trong những địa điểm linh thiêng nhất thế giới. Thành phố này là nơi tọa lạc đền thờ Imam Ali ibn Abi Talib - em họ, con rể của Nhà tiên tri Muhammad và là vị Imam đầu tiên trong truyền thống Shiite. Mỗi năm, hàng triệu tín đồ hành hương đến đây để cầu nguyện.
Không chỉ là trung tâm hành hương, Najaf còn là một trong những học viện thần học có ảnh hưởng nhất thế giới Hồi giáo. Trong nhiều thế kỷ, nơi đây cùng với Qom đã tạo thành hai cực học thuật lớn nhất của Hồi giáo Shiite, đào tạo nhiều đại giáo chủ và học giả có tiếng. Việc đưa linh cữu ông Khamenei đến Najaf mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, được xem là thông điệp về sự gắn kết giữa các cộng đồng Shiite tại Iran, Iraq, Lebanon và nhiều quốc gia Trung Đông khác, đồng thời khẳng định vai trò của Iran trong mạng lưới tôn giáo Shiite khu vực.
Karbala - Biểu tượng của sự hy sinh và bản sắc Shiite
Từ Najaf, đoàn tang lễ tiếp tục tới Karbala - thành phố được xem là trái tim tinh thần của Hồi giáo Shiite. Karbala gắn liền với trận chiến lịch sử năm 680, khi Imam Hussein - cháu ngoại của Nhà tiên tri Muhammad - cùng các đồng hành bị quân đội Umayyad sát hại. Sự kiện này trở thành dấu mốc định hình bản sắc của người Shiite và được tưởng niệm hằng năm trong dịp Ashura. Hai đền thờ Imam Hussein và Abbas tại Karbala hiện là những địa điểm linh thiêng bậc nhất, thu hút hàng chục triệu người hành hương mỗi năm, đặc biệt trong lễ Arbaeen - cuộc hành hương được xem là lớn nhất thế giới.
Đối với Iran, Karbala còn mang ý nghĩa chính trị sâu sắc. Hình ảnh Imam Hussein hy sinh vì công lý thường xuyên được giới lãnh đạo Iran sử dụng để cổ vũ tinh thần kháng cự trước các sức ép từ bên ngoài. Trong các bài phát biểu, cả Đại giáo chủ Khomeini lẫn Ali Khamenei đều nhiều lần viện dẫn Karbala như biểu tượng của sự kiên định, hy sinh và chống áp bức. Bởi vậy, việc linh cữu ông Khamenei đi qua Karbala không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn nhấn mạnh những giá trị tư tưởng mà Cộng hòa Hồi giáo Iran luôn đề cao.
Mashhad - Quê hương và nơi an nghỉ cuối cùng
Điểm dừng cuối cùng của hành trình là Mashhad, thành phố linh thiêng nhất Iran và cũng là nơi ông Ali Khamenei sinh năm 1939. Mashhad nổi tiếng với đền thờ Imam Reza - vị Imam thứ tám của Hồi giáo Shiite. Đây là địa điểm hành hương quan trọng nhất tại Iran, đón hàng chục triệu lượt khách mỗi năm và được xem là trung tâm tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng trong thế giới Shiite.
Đối với ông Khamenei, Mashhad còn mang ý nghĩa cá nhân đặc biệt. Ông sinh ra trong một gia đình giáo sĩ tại đây, trải qua phần lớn thời niên thiếu ở thành phố này và bắt đầu con đường học tập thần học trước khi chuyển đến Qom. Theo kế hoạch, lễ an táng sẽ diễn ra tại khu vực gần đền Imam Reza - vị trí được xem là vinh dự đặc biệt trong truyền thống Shiite. Việc được an nghỉ bên cạnh một trong những nhân vật được tôn kính nhất của Hồi giáo không chỉ phản ánh cội nguồn tôn giáo của ông Khamenei mà còn khẳng định vị thế của người đã giữ cương vị Lãnh tụ Tối cao Iran từ năm 1989 đến nay.
