Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đối mặt với ba thách thức lớn trong nỗ lực chấm dứt chiến sự Iran. Cuộc chiến vốn không được lòng người Mỹ, các cuộc thăm dò cho thấy sự mệt mỏi ngày càng tăng. Khả năng tìm được lối thoát tốt là rất thấp, khiến ông Trump khó giữ thể diện.
Cuộc chiến không có lối thoát tốt
Nhiều khảo sát chỉ ra mong muốn kết thúc chiến tranh của người dân Mỹ. Khảo sát của New York Times cho thấy 52% cử tri ủng hộ chấm dứt chiến dịch quân sự, ngay cả khi không đạt thỏa thuận với Iran. Washington Post ghi nhận 65% người Mỹ không tin thỏa thuận sẽ ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Nhiều cuộc thăm dò khác cho thấy sự hoài nghi về kết quả cuộc chiến.
Ngay cả khi Mỹ đạt thỏa thuận có lợi, người dân vẫn cho rằng cái giá phải trả là không xứng đáng. New York Times chỉ ra 55% cử tri cho rằng cuộc chiến Iran không đáng với chi phí bỏ ra. Các khảo sát cũng cho thấy lo ngại về tác dụng phụ: 61% cử tri tin chiến tranh làm tăng nguy cơ khủng bố, 56% cho rằng nó làm suy yếu quan hệ đối ngoại, và 49% nghĩ Trung Đông sẽ bất ổn hơn.
Theo CNN, ông Trump mắc hai sai lầm lớn: không có kế hoạch rõ ràng để vào và ra khỏi chiến sự, và không thuyết phục được người dân ủng hộ. Kết thúc chiến sự có thể giảm gánh nặng chính trị, nhưng đó chỉ là lựa chọn ít tệ nhất. Ông từng đặt tiêu chuẩn quá cao, khiến ông ở thế khó trong đàm phán. Nếu bị xem là nhượng bộ, hình ảnh quyền lực sẽ bị ảnh hưởng.
Cuộc đàm phán thiếu niềm tin
Theo Al Jazeera, sự nghi ngờ sâu sắc vẫn hiện hữu khi Mỹ và Iran mặc cả từng câu chữ trong thỏa thuận khung. Iran cho rằng các đợt không kích mới nhất của Mỹ trong lệnh ngừng bắn củng cố sự hoài nghi và quyết tâm của Tehran. Nghị sĩ Abbas Moghtadaei tuyên bố: “Nguyên tắc cơ bản là không tin tưởng nước Mỹ”.
Trong ba ngày đầu tuần, Mỹ tiến hành hai đợt tấn công vào Iran. Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn. Mỹ gọi đây là hành động phòng vự với sự kiềm chế. Bà Nicole Grajewski nhận định nhiều lãnh đạo Iran coi quá trình thỏa thuận chỉ là khoảng dừng chiến thuật của Mỹ và Israel.
Các nhân vật quyền lực tại Iran khẳng định sẽ không chấp nhận thỏa thuận bị xem là đầu hàng. Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohammad Bagher Zolghadr tuyên bố “sẽ không có sự lùi bước”. Tư lệnh Ali Abdollahi nói: “Người Mỹ nói quá nhiều và thay đổi câu chuyện. Chúng tôi đã nói rằng năng lực sẽ được thể hiện trên chiến trường”. Chỉ huy IRGC Ahmad Vahidi cho biết Iran sẵn sàng nối lại đối đầu quân sự.
Các nhà bình luận trên truyền thông nhà nước Iran cảnh báo lãnh đạo cấp cao có thể trở thành mục tiêu ám sát. Nhà phân tích Ali Samadzadeh cho rằng quá trình thỏa thuận có thể là cái bẫy dụ các lãnh đạo lộ diện. Rõ ràng, đàm phán diễn ra trong bầu không khí nghi ngại.
Kỳ vọng viển vông vì không thấu hiểu
Việc tìm lối thoát cho cuộc chiến Iran đã khó, ông Trump còn đặt thêm mục tiêu viển vông. Ngày 25/5, ông đề nghị Saudi Arabia, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan tham gia Thỏa thuận Abraham – di sản đối ngoại nhằm thúc đẩy quan hệ Israel và các quốc gia Trung Đông. Ông viết: “Sẽ thật đặc biệt, đây sẽ là thỏa thuận quan trọng nhất”.
Theo CNN, tình hình Trung Đông đã bị khuấy động bởi vai trò của Israel trong chiến sự Iran. Các lãnh đạo Arab và Hồi giáo sẽ không có tâm trạng bắt tay Israel lúc này. Chiến sự chưa chấm dứt, tình hình Gaza và Lebanon vẫn căng thẳng.
Đưa ra ý tưởng mở rộng Thỏa thuận Abraham lúc này bị xem là phi lý, khi Mỹ chưa thể chấm dứt chiến sự, mở lại eo biển Hormuz hay giải quyết vấn đề hạt nhân. Có thể ông Trump muốn tái định hình Trung Đông, tạo viễn cảnh lớn để che bớt thực tế bế tắc. Nhưng nhiều quốc gia Arab vùng Vịnh có ưu tiên quan trọng hơn. Sau chiến sự, họ phải đối mặt với Trung Đông bất ổn và xem lại chiến lược quốc gia.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không được lòng dư luận Trung Đông vì cuộc chiến Gaza và chiến sự Iran. Ngày 25/5, Israel tuyên bố tăng cường chiến dịch chống Hezbollah tại Lebanon. Chuyên gia Hasan Alhasan nhận định: “Nhiều quốc gia trong khu vực xem hành động của Israel là gây bất ổn”.
Việc ông Trump đưa ra đề xuất không phù hợp làm dấy lên nghi ngờ về mức độ thấu hiểu Trung Đông. Mỹ từng xem nhẹ Iran và nghĩ dễ dàng tạo biến động. Chiến sự Iran có thể là dẫn chứng cho thấy Washington theo đuổi ý tưởng hợp lý từ góc nhìn phương Tây nhưng vỡ vụn trước thực tế. Đây là điểm yếu của chính quyền ông Trump và hạn chế của chính sách Mỹ trong thế kỷ 21, từ Iraq, Afghanistan đến Iran.
