ASEAN tổ chức hội nghị đặc biệt lần thứ hai về tình hình Trung Đông
Ngày 13/4/2026, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã tham dự Hội nghị đặc biệt lần thứ hai về tình hình Trung Đông, được tổ chức theo hình thức trực tuyến. Đây là cuộc họp thứ hai trong loạt hội nghị khẩn cấp, sau phiên đầu tiên diễn ra vào ngày 13/3/2026, nhằm ứng phó với những diễn biến phức tạp tại khu vực này.
Quan ngại về tác động đa chiều và kêu gọi đoàn kết
Tại hội nghị, các Bộ trưởng đã chia sẻ đánh giá sâu sắc về những tác động của tình hình Trung Đông đối với khu vực Đông Nam Á. Họ bày tỏ quan ngại trước những ảnh hưởng đa chiều, đặc biệt là đối với an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an toàn của công dân các nước ASEAN đang sinh sống, làm việc tại Trung Đông. Các nhà lãnh đạo ngoại giao nhất trí nhấn mạnh sự cần thiết phải củng cố đoàn kết nội khối, phát huy vai trò trung tâm và kiên trì lập trường chung của ASEAN trong bối cảnh này.
Hoan nghênh lệnh ngừng bắn và thúc đẩy giải pháp hòa bình
Một điểm nhấn quan trọng của hội nghị là việc các Bộ trưởng hoan nghênh thoả thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran, được công bố vào ngày 8/4/2026. Họ bày tỏ hy vọng rằng việc thực thi hiệu quả thoả thuận này sẽ góp phần hạ nhiệt căng thẳng, tạo tiền đề vững chắc cho các giải pháp ngoại giao lâu dài. Đồng thời, hội nghị nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tất cả các quốc gia phải thực hiện trách nhiệm trong việc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, phù hợp với luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc, Hiến chương ASEAN và Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC).
Đảm bảo an toàn hàng hải và hàng không
Hội nghị cũng tập trung thảo luận về vấn đề an ninh hàng hải và hàng không. Các Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an toàn, tự do hàng hải và hàng không phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển 1982 (UNCLOS), đặc biệt là tại Eo biển Hormuz - một tuyến đường vận chuyển dầu mỏ then chốt của thế giới. Điều này nhằm ngăn chặn các rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động thương mại và nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Tăng cường tự cường kinh tế và năng lượng
Trước các tác động đa chiều của cuộc xung đột, các Bộ trưởng nhất trí rằng ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường, tự chủ về kinh tế và năng lượng. Hội nghị nhấn mạnh việc phát huy hiệu quả các cơ chế hiện có, chẳng hạn như Hiệp định Khung về an ninh dầu khí (APSA), Mạng lưới điện ASEAN (APG) và Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP). Những biện pháp này được kỳ vọng sẽ giúp khu vực giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng bên ngoài, đồng thời ổn định nguồn cung trong bối cảnh bất ổn.
Bảo vệ công dân và hỗ trợ khẩn cấp
Liên quan đến công tác bảo hộ công dân, các Bộ trưởng đánh giá cao sự hỗ trợ kịp thời của các nước thành viên trong thời gian qua. Họ tái khẳng định cam kết sẵn sàng hỗ trợ và phối hợp khẩn cấp cho công dân của nhau trong trường hợp khủng hoảng, đảm bảo an toàn và quyền lợi của người dân ASEAN tại Trung Đông. Điều này phản ánh tinh thần đoàn kết và trách nhiệm chung của khối trong việc bảo vệ công dân.
Phát biểu của Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Lê Hoài Trung
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Hoài Trung chia sẻ đánh giá về những hệ luỵ sâu rộng của cuộc xung đột. Ông khẳng định đây là cơ hội để ASEAN rà soát và điều chỉnh các chiến lược, hướng tới xây dựng một Cộng đồng tự cường và bền vững hơn. Bộ trưởng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh hiện nay, đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN là yếu tố tiên quyết. Ông đề nghị khối phát huy vị thế và lập trường thống nhất khi tiếp xúc với các bên liên quan, nhằm đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và công dân ASEAN tại khu vực.
Bộ trưởng Lê Hoài Trung cũng đề xuất một số biện pháp cụ thể:
- Tăng cường tự chủ chiến lược: ASEAN cần đẩy mạnh phối hợp liên trụ cột và liên ngành, đồng thời nâng cao năng lực phản ứng, dự báo trước các thách thức phức tạp trong tương lai.
- Đẩy nhanh các dự án kết nối: Ông đề nghị đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm như Lưới điện ASEAN (APG), Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP) và sẵn sàng kích hoạt các cơ chế hỗ trợ khẩn cấp trong khuôn khổ Hiệp định APSA.
- Gắn kết an ninh năng lượng và lương thực: Bộ trưởng đề xuất cách tiếp cận liên ngành, nghiên cứu khả năng mở rộng phạm vi của Quỹ dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR) sang các mặt hàng thiết yếu khác, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác để giải quyết rủi ro cung ứng.
- Đảm bảo an sinh xã hội: Ông đề nghị các nước tăng cường đảm bảo an sinh xã hội cho các nhóm dễ bị tổn thương, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng.
Sáng kiến của Việt Nam và tuyên bố chung
Các nước thành viên ASEAN đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam về chiến lược ứng phó chung của ASEAN trước tình hình biến động ở Trung Đông và các khủng hoảng khác ngoài khu vực. Họ nhất trí xây dựng Tuyên bố của các Nhà Lãnh đạo ASEAN về phản ứng thống nhất đối với cuộc khủng hoảng, dự kiến trình lên Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 thông qua vào tháng 5/2026.
Kết thúc hội nghị, thay mặt các nước, Philippines - nước Chủ tịch ASEAN năm 2026 - đã ra Tuyên bố Chủ tịch tóm tắt các kết quả chính. Tuyên bố ghi nhận các đề xuất và sáng kiến của các nước thành viên về tăng cường tự cường chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và hoàn thiện cơ chế ứng phó, nhằm củng cố năng lực ứng phó của ASEAN trước các cuộc khủng hoảng trong tương lai.
Cùng ngày, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã ra Tuyên bố về các diễn biến tại Trung Đông. Tuyên bố hoan nghênh lệnh ngừng bắn vừa đạt được và kêu gọi các bên kiềm chế, hành động trách nhiệm, nỗ lực đàm phán, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và ngoại giao để đạt được hòa bình bền vững. Đồng thời, tuyên bố nhấn mạnh việc duy trì an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không, cũng như bảo vệ thường dân và cơ sở hạ tầng dân sự, đảm bảo an toàn cho nhân viên nhân đạo và lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc.
