Hội nghị đặc biệt lần thứ hai của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN về tình hình Trung Đông đã chính thức diễn ra, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc ứng phó với những biến động phức tạp tại khu vực này. Sự kiện này, tiếp nối cuộc họp đầu tiên vào ngày 13/3/2026, đã thu hút sự tham gia của đại diện các nước thành viên, cùng nhau thảo luận và đưa ra những quyết sách thiết thực.
Đánh giá tác động và quan ngại chung
Tại hội nghị, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã chia sẻ những đánh giá sâu sắc về tác động đa chiều của tình hình Trung Đông. Họ bày tỏ mối quan ngại sâu sắc trước những ảnh hưởng tiềm tàng đối với an ninh năng lượng, an ninh lương thực, cũng như an toàn của công dân các nước ASEAN đang sinh sống và làm việc trong khu vực. Đồng thời, hội nghị nhấn mạnh sự cần thiết phải củng cố tinh thần đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm và kiên trì duy trì lập trường chung của khối.
Hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn và kêu gọi hòa bình
Các Bộ trưởng đã nhiệt liệt hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran, được công bố vào ngày 8/4/2026. Họ bày tỏ hy vọng rằng việc thực thi hiệu quả thỏa thuận này sẽ góp phần hạ nhiệt căng thẳng, tạo tiền đề vững chắc cho các giải pháp ngoại giao lâu dài. Hội nghị cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tất cả các quốc gia phải thực hiện trách nhiệm trong việc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, phù hợp với luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, Hiến chương ASEAN và Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC).
Bảo đảm an toàn hàng hải và hàng không
Một điểm nhấn quan trọng khác là việc bảo đảm an toàn, tự do hàng hải và hàng không, đặc biệt tại Eo biển Hormuz, phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982. Các Bộ trưởng đã thống nhất về sự cần thiết phải duy trì lưu thông thông suốt và ổn định trong khu vực này, nhằm bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.
Tăng cường tự cường kinh tế và năng lượng
Trước những tác động đa chiều của cuộc xung đột, các Bộ trưởng nhất trí rằng ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường và tự chủ về kinh tế và năng lượng. Hội nghị nhấn mạnh việc phát huy hiệu quả các cơ chế hiện có, chẳng hạn như Hiệp định Khung về an ninh dầu khí (APSA), Mạng lưới điện ASEAN (APG) và Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP). Những biện pháp này được kỳ vọng sẽ giúp khu vực ứng phó linh hoạt hơn với các biến động bên ngoài.
Cam kết bảo hộ công dân và hợp tác khẩn cấp
Liên quan đến công tác bảo hộ công dân, các Bộ trưởng đánh giá cao sự hỗ trợ kịp thời của các nước thành viên trong thời gian qua. Đồng thời, họ tái khẳng định cam kết sẵn sàng hỗ trợ và phối hợp khẩn cấp cho công dân của nhau trong trường hợp xảy ra khủng hoảng, thể hiện tinh thần tương trợ và đoàn kết sâu sắc trong khối.
Phát biểu của Bộ trưởng Lê Hoài Trung
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao, đã chia sẻ những đánh giá về hệ luỵ sâu rộng của cuộc xung đột. Ông khẳng định đây là cơ hội để ASEAN rà soát và điều chỉnh các chiến lược, hướng tới xây dựng một Cộng đồng tự cường và bền vững. Bộ trưởng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh hiện nay, đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN là yếu tố tiên quyết, đề nghị khối phát huy vị thế và lập trường thống nhất khi tiếp xúc với các bên liên quan, nhằm bảo đảm an toàn cho tàu thuyền và công dân ASEAN tại khu vực.
Đề xuất chiến lược và hợp tác liên ngành
Bộ trưởng Lê Hoài Trung cũng đề nghị ASEAN cần tăng cường tự chủ chiến lược, đẩy mạnh phối hợp liên trụ cột và liên ngành, đồng thời nâng cao năng lực phản ứng và dự báo trước các thách thức phức tạp trong tương lai. Về kinh tế và năng lượng, ông đề xuất đẩy nhanh tiến độ các dự án kết nối trọng điểm như Lưới điện ASEAN (APG), Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP), và sẵn sàng kích hoạt các cơ chế hỗ trợ khẩn cấp trong khuôn khổ Hiệp định APSA.
Ngoài ra, Bộ trưởng đề xuất một cách tiếp cận liên ngành, gắn kết chặt chẽ giữa an ninh năng lượng và an ninh lương thực. Ông cũng nghiên cứu khả năng mở rộng phạm vi của Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR) sang các mặt hàng thiết yếu và vật tư nông nghiệp quan trọng khác, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác của ASEAN để giải quyết các rủi ro cung ứng. Bên cạnh đó, ông đề nghị các nước tăng cường bảo đảm an sinh xã hội cho các nhóm dễ bị tổn thương.
Sáng kiến của Việt Nam và tuyên bố chung
Các nước thành viên đã đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam về chiến lược ứng phó chung của ASEAN trước tình hình biến động ở Trung Đông và các khủng hoảng khác ngoài khu vực. Họ nhất trí xây dựng Tuyên bố của các nhà lãnh đạo ASEAN về phản ứng thống nhất đối với cuộc khủng hoảng, dự kiến sẽ được trình lên Hội nghị Cấp cao lần thứ 48 thông qua vào tháng 5/2026.
Kết quả hội nghị và tuyên bố của Philippines
Kết thúc hội nghị, thay mặt các nước, Philippines - nước Chủ tịch ASEAN 2026, đã ra Tuyên bố Chủ tịch tóm tắt các kết quả chính. Tuyên bố ghi nhận các đề xuất và sáng kiến của các nước thành viên về tăng cường tự cường chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và hoàn thiện cơ chế ứng phó, nhằm củng cố năng lực ứng phó của ASEAN trước các cuộc khủng hoảng trong tương lai.
Cũng trong ngày 13/4, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã ra Tuyên bố về các diễn biến tại Trung Đông. Tuyên bố hoan nghênh lệnh ngừng bắn vừa đạt được và kêu gọi các bên kiềm chế, hành động trách nhiệm, nỗ lực đàm phán, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và ngoại giao để đạt được hòa bình bền vững. Tuyên bố cũng nhấn mạnh việc duy trì an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không phù hợp với luật pháp quốc tế và Công ước UNCLOS 1982, đồng thời kêu gọi bảo đảm lưu thông thông suốt tại eo biển Hormuz. Các Bộ trưởng tái khẳng định nghĩa vụ bảo vệ thường dân, cơ sở hạ tầng dân sự, cũng như bảo đảm an toàn cho các nhân viên nhân đạo và lực lượng giữ gìn hòa bình của Liên hợp quốc.
