Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia), đã chủ trì hội thảo quan trọng nhằm xác định vị trí chính xác các ngôi mộ tập thể của liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh.
Tham dự hội thảo có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó trưởng ban Chỉ đạo 515 quốc gia; lãnh đạo Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Quân khu 7, các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Quốc phòng, cùng nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và các cựu quân nhân Hoa Kỳ đã hỗ trợ cung cấp thông tin quý báu.
Trước khi hội thảo diễn ra, đoàn công tác Trung ương do Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà dẫn đầu, cùng lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh, Quân khu 7 và các cơ quan liên quan, đã đến dâng hoa, dâng hương tại bia tưởng niệm cố Tổng Bí thư Trần Phú và các anh hùng liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, thể hiện lòng tri ân sâu sắc.
Làm sáng tỏ sự thật lịch sử
Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh rằng sự kiện này thể hiện đạo lý "đền ơn đáp nghĩa" cao đẹp, lòng biết ơn vô hạn của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh tuổi trẻ, xương máu cho độc lập dân tộc và thống nhất đất nước. Bà khẳng định cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 mãi là "bản anh hùng ca bất tử" của dân tộc Việt Nam.
Tại khu vực Sài Gòn - Gia Định, các lực lượng cách mạng đã chiến đấu vô cùng quả cảm, "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh", tiến công vào các mục tiêu trọng yếu trong nội đô Sài Gòn. Sau những trận giao tranh ác liệt, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh. Theo các nguồn tư liệu và lời kể của nhân chứng, hài cốt của các chiến sĩ được thu gom và chôn cất tập thể tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây.
Từ năm 1978 đến 1983, khu vực này được giải tỏa, quy hoạch và cải tạo để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình thi công san lấp, các lực lượng đã phát hiện một số dấu tích và hài cốt liệt sĩ. Năm 1995, các cơ quan chức năng tiếp tục tổ chức khảo sát, quy tập, nhưng do hạn chế về phương tiện kỹ thuật, công nghệ và thiếu hụt thông tin tư liệu, việc tìm kiếm chưa đạt được kết quả như mong muốn.
Phương pháp khoa học hiện đại
Tại hội thảo, Đại tá, Tiến sĩ Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu, đã trình bày về phương pháp kỹ thuật được sử dụng để xác định vị trí các rãnh mộ tập thể liệt sĩ. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng nhiều loại tư liệu, bao gồm ảnh hiện trường, không ảnh, ảnh vệ tinh, bản đồ trước và sau năm 1975, báo cáo quân sự, thông tin về quá trình giải tỏa Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, cùng các nguồn tin từ cộng đồng và nhân chứng.
Đáng chú ý, từ ba bức ảnh hiện trường thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, nhóm nghiên cứu đã áp dụng phương pháp xử lý ảnh, phân tích địa hình, địa vật, con người và các yếu tố đặc trưng để xác định rằng cả ba bức ảnh đều chụp cùng một khu vực, cùng một thời điểm và cùng một sự kiện. Nhóm tiếp tục đối chiếu tháp nước, các dãy nhà phía sau hậu cảnh, rà soát hàng chục tháp nước tương tự ở miền Nam trước năm 1975, kết hợp với phân tích không ảnh. Kết quả cho thấy các đặc điểm trong ảnh trùng khớp với không ảnh khu vực Cư xá Bắc Hải, Quận 10, Sài Gòn trước đây. Từ đó, nhóm nghiên cứu khẳng định các bức ảnh được chụp trong Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là Công viên Lê Thị Riêng.
Đại tá Bùi Yên Tĩnh đánh giá rằng việc đối khớp không ảnh, ảnh vệ tinh thời chiến với bản đồ, ảnh hiện trường, kết hợp giải mã và chuyển đổi tọa độ để thu hẹp phạm vi, định vị mộ tập thể trên thực địa hiện nay là phương pháp rất khoa học, có độ tin cậy cao. Ông kết luận vị trí rãnh mộ tập thể số 3 được định vị trong hồ sơ có cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc. Tuy nhiên, vị trí rãnh mộ số 1 và số 2 cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu dựa trên kết quả tìm kiếm rãnh mộ số 3 và bổ sung thêm thông tin liên quan.
Bộ Quốc phòng huy động radar xuyên đất
Phát biểu tại hội thảo, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu đánh giá rằng qua phân tích, đối chiếu đa chiều các nguồn tư liệu, chứng cứ lịch sử và dấu tích thực địa, đã cho thấy sự thống nhất cao về tính khả thi và độ tin cậy của hồ sơ. Thượng tướng cho biết từ năm 1975 đến nay, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được hơn 1 triệu hài cốt liệt sĩ đưa vào các nghĩa trang. Tuy nhiên, hiện vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập; gần 300.000 mộ liệt sĩ trong các nghĩa trang chưa xác định được thông tin.
Sau hội thảo, Bộ Quốc phòng sẽ chỉ đạo Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Tư lệnh Quân khu 7 phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh hoàn thiện phương án khảo sát thực địa, tổ chức khai quật, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Đồng thời, Bộ Quốc phòng sẽ điều động lực lượng chuyên trách và hỗ trợ thiết bị radar xuyên đất để thăm dò, quét ngầm toàn bộ khu vực tìm kiếm.
Chậm nhất đầu tháng 7 triển khai khai quật
Kết luận hội thảo, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng hồ sơ được chuẩn bị công phu, cùng với các ý kiến của cơ quan chức năng, chuyên gia, nhân chứng lịch sử, lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh và Bộ Quốc phòng, đã hình thành hệ thống thông tin, dữ liệu và chứng cứ có giá trị khách quan, đa chiều, có sự kiểm chứng lẫn nhau.
Các nguồn tài liệu lưu trữ của Việt Nam, hệ thống bản đồ, ảnh tư liệu, kho ảnh quân sự do phía Hoa Kỳ giải mật và cung cấp, lời kể của nhân chứng từ cả hai phía chiến tuyến, cùng kết quả khảo sát, đối chiếu thực địa, đã cho thấy sự tương đồng đáng chú ý về địa điểm, thời gian, diễn biến trận đánh và việc chôn cất tập thể cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Trên cơ sở đó, Phó thủ tướng kết luận đã có đầy đủ cơ sở lịch sử, khoa học, pháp lý và thực tiễn để khẳng định độ tin cậy cao về khu mộ liệt sĩ tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng; đủ điều kiện triển khai các bước khảo sát chuyên sâu, tìm kiếm và khai quật.
Phó thủ tướng yêu cầu trong thời gian tới phải tập trung xác định chính xác vị trí mộ tập thể, tổ chức khảo sát, tìm kiếm, khai quật, quy tập hài cốt liệt sĩ; đồng thời thực hiện giám định ADN càng nhanh càng tốt để từng bước đưa các anh hùng liệt sĩ trở về quê hương, gia đình và đồng đội. Phó thủ tướng yêu cầu toàn bộ phương án phải được xây dựng sớm, triển khai khai quật chậm nhất vào đầu tháng 7 năm 2026.
Tại hội thảo, ông Robert Ambrose Connor, cựu Trung sĩ Cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa, đã chia sẻ hành trình nhiều năm hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Việt Nam. Ông cho biết sau khi rời Việt Nam, ký ức về các khu mộ tại Biên Hòa vẫn ám ảnh ông. Năm 2016, ông quay lại nghiên cứu trên Google Earth và đánh dấu một vị trí nghi có mộ tập thể kèm tọa độ, sau đó nhận được liên hệ từ phía Việt Nam để phối hợp xác minh. Năm 2017, khu mộ được tìm thấy đúng vị trí ông cung cấp, với khoảng 80 hài cốt, trong đó 12 trường hợp xác định được danh tính nhờ kỷ vật và đặc điểm cá nhân. Ông xúc động kể lại khoảnh khắc tại Nghĩa trang liệt sĩ Đồng Nai khi chứng kiến thân nhân tìm mộ người thân, từ đó quyết tâm tiếp tục đồng hành trong công tác tìm kiếm, quy tập liệt sĩ.
